Katalog stron FORUM - e-Kartki - wy┼Ťlij! Download
´╗┐
     » Ustr├│j, w┼éadza, partie
     » Literatura
         » Poezja Hiszpa┼äska
         » Historia Literatury
         » Biografie
     » Historia
         » Dla dociekliwych
         » Madryt
         » B┼éogos┼éawieni i ┼Ťwi─Öci
         » Prezentacje
     » Architektura
     » Muzyka
     » Film
     » Malarstwo
     » Zwyczaje i ┼Ťwi─Öta
     » Powiedzenia i przys┼éowia
     » Dane statystyczne
     » Budownictwo
     » Rolnictwo


192.162.146.131 :: Kompendium
mi├ęrcoles, 19 de junio, 2019
Bonifacio, Gaudencio, Gervasio, Protasio, Romualdo, Aurora
    Muzyka

FLAMENCO - MUZYKA ANDALUZJI

Michał Czachowski

 "Flamenco jest g┼é─Öbsze ni┼╝ wszystkie studnie i morza otaczaj─ůce ┼Ťwiat. Jest prawie niesko┼äczone. Krzy┼╝uje si─Ö z cmentarzem lat i dolegliwo┼Ťciami wysuszaj─ůcych wiatrów. Przychodzi z pierwszym szlochem i pierwszym poca┼éunkiem" (Federico García Lorca)

 

Micha┼é CZACHOWSKI - gitarzysta flamenco, kompozytor, publicysta, architekt, laureat wielu konkursów muzycznych oraz Nagrody Ministra Kultury i Sztuki. W 1992 roku utworzy┼é zespó┼é "Viva Flamenco!", który koncertowa┼é m. in. w Austrii, Niemczech, Anglii, Francji, W┼éoszech i Indiach. Od wielu lat uczy gry na gitarze flamenco (wyk┼éada┼é m. in. w Akademii Muzycznej w Nagpur w Indiach, gdzie uczy┼é si─Ö tak┼╝e gry na sitarze). Publikuje artyku┼éy na temat tej muzyki na ┼éamach pism: angielskoj─Özycznym "Flamenco International Magazine" oraz polskich: "┼Üwiat Gitary" i "Jazz Forum".

Krew byka na piasku areny, smak wina w tawernie, d┼║wi─Ök gitary, spojrzenie tancerki, krzyk ┼Ťpiewaka flamenco to elementy, którymi ┼╝yj─ů Andaluzyjczycy. Mieszka┼äcami tego wysuszonego regionu s─ů zarówno Gitanos czyli Cyganie jak równie┼╝ Payos czyli nie-cyganie. Andaluzja jest krain─ů skrajno┼Ťci, krain─ů gór i dolin, krain─ů w której uprawia─ç mo┼╝na prawie tylko oliwki, ze wzgl─Ödu na ich nie wygórowan─ů potrzeb─Ö wody. Jest to kraina gdzie znajdziemy najpi─Ökniejsze zabytki przebogatej w ornamenty architektury maureta┼äskiej. Jest to jedyne miejsce, w którym przez wieki obok siebie ┼╝yli Cyganie, ┼╗ydzi, katolicy i muzu┼émanie. To dzi─Öki nim powsta┼éo to, co teraz nosi nazw─Ö flamenco. Flamenco rozkwita w┼éa┼Ťnie w takim krajobrazie - w ma┼éych, bia┼éych, górskich miasteczkach u podnó┼╝a krusz─ůcych si─Ö starych fortów maureta┼äskich. Jest to muzyka z rozgrzanej s┼éo┼äcem pomara┼äczowej ziemi i jak ka┼╝dy folklor ludowy - pochodzi prosto z serca. Do tego, aby by─ç flamencosem - czyli tym, kto w jaki┼Ť sposób zajmuje si─Ö muzyk─ů flamenco, nie trzeba ko┼äczy─ç ┼╝adnych szkó┼é muzycznych czy baletowych. Andaluzyjczycy znaj─ů wszystkie formy i rytmy flamenco, zazwyczaj potrafi─ů zata┼äczy─ç popularny taniec sevillanas lub akompaniowa─ç klaskaniem do wi─Ökszo┼Ťci pie┼Ťni. Tradycja flamenco przekazywana jest z ojca na syna lub poprzez przyjació┼é rodziny. Ju┼╝ jako kilkuletnie dzieci, znaj─ů si─Ö na dobrym flamenco i posiadaj─ů to, co jest niezb─Ödne, aby by─ç flamencosem - duende. Wystarczy wtedy kilka lekcji u wuja lub taty aby sta─ç si─Ö gitarzyst─ů, pie┼Ťniarzem lub tancerzem flamenco. M┼éodzi muzycy ucz─ů si─Ö rzemios┼éa na ulicy, spotykaj─ůc si─Ö i wspólnie graj─ůc czy to na chodniku czy w patio. Dlatego prawdziwy folklor rozwija si─Ö w ma┼éych miasteczkach, w du┼╝ych by┼éoby to raczej trudne. Muzyka, taniec i ┼Ťpiew tkwi w ┼Ťwiadomo┼Ťci ka┼╝dego mieszka┼äca. Je┼Ťli si─Ö wmiesza─ç w t┼éum i przebywa─ç tam nie jako turysta, lecz jako "tambylec", odkryjemy obecno┼Ť─ç tej kultury niemal wsz─Ödzie. Id─ůc w─ůskimi uliczkami pueblos blancos (bia┼éych miasteczek), spod zamkni─Ötych przed s┼éo┼äcem zielonych lub niebieskich okiennic mo┼╝emy us┼éysze─ç wydobywaj─ůce si─Ö d┼║wi─Öki. D┼║wi─Öki uporczywie ─çwicz─ůcych gitarzystów lub starych nagra┼ä Camaróna de la Isla. Gdzieniegdzie, w cieniu drzewa kto┼Ť z nudów zacznie rytmicznie klaska─ç rytm do bulerías, kto┼Ť zaintonuje pierwsze "ayyyy...", kto┼Ť zata┼äczy, reszta dorzuci co jaki┼Ť czas spontaniczne "óle" - b─Öd─ůce okrzykiem zadowolenia. Wystarczy wtedy pos┼éa─ç kogo┼Ť do najbli┼╝szego domu po gitar─Ö i mamy koncert jakiego nigdy nie zobaczymy na ┼╝adnej scenie. Tego rodzaju spontaniczne juergas najcz─Ö┼Ťciej maj─ů miejsce w ma┼éych, zadymionych knajpkach, gdzie codziennie na dobre wino spotykaj─ů si─Ö najlepsi w mie┼Ťcie flamencosi.

Pierwszymi, którzy kultywowali muzyk─Ö flamenco byli Cyganie. Do dzi┼Ť mieszkaj─ůcy w najbiedniejszych dzielnicach miast; w domach wydr─ů┼╝onych w skale. Cz─Östo wyzyskiwani i ciemi─Ö┼╝eni wyra┼╝ali w swych pie┼Ťniach ból, rado┼Ť─ç i mi┼éo┼Ť─ç (analogia do murzynów ameryka┼äskich i bluesa).

Na pocz─ůtku by┼é taniec. Jako najprostsza forma wyra┼╝ania stanów ducha sta┼éa si─Ö uniwersalnym j─Özykiem obecnym i zrozumia┼éym w ka┼╝dej kulturze ┼Ťwiata. W Hiszpanii ta┼äczono przy wielu okazjach. Ta┼äczyli ludzie bez wzgl─Ödu na status spo┼éeczny i pochodzenie. Tak, jak ró┼╝na jest muzyka danego kraju i regionu, tak ró┼╝ny jest taniec powi─ůzany z t─ů muzyk─ů.

Taniec Flamenco posiada swe korzenie w dawnych religijnych ta┼äcach orientalnych. W dzisiejszej jego postaci dopatrzy─ç si─Ö mo┼╝na wielu elementów ta┼äca hinduskiego, takich jak ruchy ramion, d┼éoni i palców, a tak┼╝e u┼╝ywanie nóg jako instrumentu perkusyjnego (w tym przypadku w ta┼äcach hinduskich typu Kathak ta┼äczy si─Ö boso, a rytm stepowania nadaj─ů zawieszone na kostkach dzwoneczki). Flamenco jest jednak du┼╝o bardziej dynamiczne, czasem agresywne lub o zabarwieniu erotycznym. Nie opowiada si─Ö ta┼äcem historii i gestom nie przypisuje si─Ö konkretnych znacze┼ä. We flamenco ruchy cia┼éa i gesty wyra┼╝aj─ů pewne stany emocjonalne tancerza lub podkre┼Ťlaj─ů znaczenie s┼éów i charakteru melodii, która im towarzyszy. Ostatecznie, interpretacja charakteru ta┼äca i jego tre┼Ťci nale┼╝y do subiektywnego odczucia widza.

Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e taniec flamenco jest niezale┼╝n─ů form─ů sztuki, ale ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzan─ů z inspiruj─ůc─ů tancerza muzyk─ů i ┼Ťpiewem. Poniewa┼╝ tancerze wyst─Öpuj─ů z ┼╝yw─ů grup─ů muzyczn─ů, s─ů nawzajem od siebie zale┼╝ni. Muzycy dostosowuj─ů si─Ö do ta┼äca, i na odwrót, cz─Östo taniec i muzyka prowadzi ze sob─ů specyficzny dialog. Zwykle wyst─Öp taneczny jest w wi─Ökszym lub w mniejszym stopniu improwizacj─ů. Polega ona na stosowaniu na bie┼╝─ůco poznanych wcze┼Ťniej elementów takich jak pewne "patenty" rytmiczne oparte na schemacie danej formy oraz figury. Daje to mo┼╝liwo┼Ť─ç dostosowania programu koncertu do potrzeb publiczno┼Ťci. Tancerz porusza si─Ö zgodnie z rytmem i dynamik─ů utworu, staje si─Ö jakby jednym z graj─ůcych instrumentów, nie tylko poprzez u┼╝ycie stepowania b─Öd─ůcego instrumentem perkusyjnym, ale równie┼╝ przez dostosowanie mimiki twarzy i gestów do harmonii wykonywanego utworu. Taniec jest mow─ů cia┼éa, która w wi─Ökszym stopniu ni┼╝ s┼éowa ukazuje tre┼Ť─ç pie┼Ťni. Dlatego, mo┼╝e te┼╝ dla wi─Ökszo┼Ťci widzów staje si─Ö on bardziej przekonuj─ůcy ni┼╝ gitara i cante. Cz─Östo nieobytym ze sztuk─ů flamenco s┼éuchaczom wydaje si─Ö, ┼╝e gitarzysta "wyprawia na strunach ró┼╝ne dziwne rzeczy, ┼Ťpiewak si─Ö drze", a z koncertu, natomiast zapami─Ötuj─ů jedynie ekspresj─Ö ta┼äca i kolorowe stroje.

┼Üpiew flamenco jest krzykiem cz┼éowieka wydobywaj─ůcym si─Ö z g┼é─Öbi jego duszy. ┼Üpiewano, aby wyrazi─ç rado┼Ť─ç, ból, mi┼éo┼Ť─ç, smutek, nienawi┼Ť─ç. Cz─Östo by┼éy to pie┼Ťni ludzi najbardziej pokrzywdzonych, którzy do swojego ci─Ö┼╝kiego i szarego ┼╝ycia chcieli wprowadzi─ç odrobin─Ö pi─Ökna. ┼Üpiew przez wieki zmienia┼é melodi─Ö, lecz tematyka pie┼Ťni pozosta┼éa prawie niezmienna do dzisiaj. W pie┼Ťniach nie tylko wyra┼╝ano uczucia wewn─Ötrzne, ale tak┼╝e opisy miejsc i miast, pejza┼╝e, zdarzenia, prac─Ö, codzienne ┼╝ycie.

┼Üpiew flamenco jest sztuk─ů zawieraj─ůc─ů w sobie stare elementy kultury ludów zamieszkuj─ůcych Pó┼éwysep Iberyjski. Na po┼éudnie, do Andaluzji przez wieki dociera┼éa kultura Wschodu, a silny wp┼éyw na obecne flamenco mia┼éo ponad siedemsetletnie panowanie Maurów, kolonizacja fenicka, przyj─Öcie liturgii bizantyjskiej, i przede wszystkim przybycie Cyganów, którzy zostali wygnani z terenów Indii w XV wieku. To w┼éa┼Ťnie Cyganie, ┼╗ydzi i Maurowie nie┼Ťli ze sob─ů pierwiastki orientalne, helle┼äskie i semickie oraz w┼éasne zwyczaje religijne. Krzy┼╝owa┼éy si─Ö ze sob─ů ┼Ťpiewy z synagogi, wezwania muezzina, liturgie Wizygotów, chora┼éy gregoria┼äskie, melodie perskie, irackie i berberyjskie. Z tych rozproszonych motywów w miastach po┼éudniowo - zachodniej Andaluzji (Triana, Kadyks, Jerez, Morón, Córdoba, Utrera i Lebrija) lud cyga┼äski zacz─ů┼é tworzy─ç pierwsze prymitywne pie┼Ťni flamenco takie jak tonas i seguiryias pojawiaj─ůce si─Ö w swojej obecnej formie na pocz─ůtku XIX wieku. To oni przyczynili si─Ö do stworzenia dzisiejszej postaci cante flamenco.

Cante jondo lub inaczej cante grande (pie┼Ť┼ä g┼é─Öboka lub wielka) to grupa pie┼Ťni o powa┼╝nym i g┼é─Öbokim charakterze, do dzi┼Ť jest uwa┼╝ana przez wielu Andaluzyjczyków za prawdziwe flamenco. Korzeniami si─Öga prawdopodobnie pie┼Ťni religijnych, pie┼Ťni z tej grupy nale┼╝─ů do najstarszych i najtrudniejszych do wykonania. Z tej niej wywodz─ů si─Ö inne formy, cz─Östo weselsze, ┼╝ywsze i prostsze. Cante jondo jest bardzo trudne do artykulacji. Bardzo d┼éugie i ozdobne melodyjnie frazy wykonywane s─ů na jednym oddechu. Podobnie jak w ┼Ťpiewie hinduskim ┼Ťrodkiem modulacyjnym jest dysharmonia oraz u┼╝ywanie bardzo w─ůskiego zakresu melodycznego czasem mieszcz─ůcego si─Ö w granicach seksty. Modulacje g┼éosowe cz─Östo s─ů rozgrywane wokó┼é jednego d┼║wi─Öku, bywaj─ů zawieszone lub nierozwi─ůzane. Charakterystyczn─ů cech─ů jest melizmatyka maj─ůca swe korzenie g┼éównie w pie┼Ťniach arabskich oraz u┼╝ywanie mikrotonów, które dla niewprawnego s┼éuchacza mog─ů brzmie─ç jak fa┼ész. Cz─Östo pie┼Ť┼ä sk┼éada si─Ö tylko z kilku wersów, które powtarzane i przeci─ůgane mog─ů wype┼éni─ç kilkunastominutowy czas utworu. W tradycyjnych cantes flamencos najcz─Ö┼Ťciej stosowan─ů skal─ů jest skala frygijska. Obecnie, ze wzgl─Ödu na rozwój harmonii, wp┼éywy jazzowe i latynoameryka┼äskie skale muzyki s─ů coraz bardziej urozmaicane.

Pie┼Ťniarz flamenco nie tylko tekstem wyra┼╝a sens pie┼Ťni, ale tak┼╝e, a raczej przede wszystkim ekspresj─ů ┼Ťpiewu, jego rozdarciem i bólem. Cz─Östo nie widz─ůc pie┼Ťniarza "na ┼╝ywo" trudno zrozumie─ç przes┼éania jakie niesie pie┼Ť┼ä, a nawet polubi─ç cante jondo. Mowa cia┼éa, czyli mimika twarzy oraz gesty towarzysz─ůce podczas ┼Ťpiewania wyra┼╝aj─ů wi─Öcej ni┼╝ sama melodia i s┼éowa. Obrazowo┼Ť─ç ┼Ťpiewu jest ogromna: otwarte, krzycz─ůce usta, zamkni─Öte oczy patrz─ůce do wewn─ůtrz duszy, zaci┼Ťni─Öta pi─Ö┼Ť─ç, otwarte ramiona, pot na twarzy pie┼Ťniarza, przekrwione skronie, napi─Öte palce´┐Ż Wszystkie te elementy wp┼éywaj─ů na widza tak, ┼╝e znacznie g┼é─Öbiej prze┼╝ywa ┼Ťpiew widz─ůc wykonawc─Ö ni┼╝ s┼éuchaj─ůc go z nagra┼ä.

Dzi┼Ť ┼Ťpiew flamenco pozostaje nadal niezwykle fascynuj─ůcy i najbardziej egzotyczny po┼Ťród folkloru europejskiego. Jak przed wiekami ci─ůgle jeszcze rozbrzmiewa w bia┼éych w─ůskich uliczkach gor─ůcej, spalonej s┼éo┼äcem Andaluzji.

Gitara Flamenco. We flamenco najbardziej popularnym instrumentem jest gitara, która pojawi┼éa si─Ö dopiero stosunkowo niedawno. Na pocz─ůtku istnia┼éa tylko jako baza harmoniczna i akompaniament, potem stopniowo, dla urozmaicenia ┼Ťpiewu zacz─Öto dodawa─ç krótkie melodyjki (falsetas) i rytmiczne ozdobniki (rasgueados). Dopiero na prze┼éomie wieku XIX i XX gitara zaistnia┼éa jako instrument solowy. Od kiedy s┼éynny gitarzysta - pionier flamenco - Ramón Montoya zaadoptowa┼é nowe techniki gitarowe w pierwszej po┼éowie naszego stulecia, na kolejny wielki przewrót w gitarze flamenco trzeba by┼éo czeka─ç na Paco de Luci─Ö. Rewolucja Montoy'i obejmowa┼éa g┼éównie wprowadzenie nowych technik gitarowych oraz szerszej skali harmonicznej, podnosz─ůc gitar─Ö flamenco do rangi instrumentu solowego. Rewolucja Paco de Lucii otworzy┼éa rozdzia┼é poszukiwania nowych harmonii. Jego eksperymenty z muzyk─ů latynoameryka┼äsk─ů i jazzow─ů, wprowadzenie nowych brzmie┼ä i akordów oraz szereg innowacji rytmicznych, stworzy┼éy gitarzyst─Ö, jakiego wcze┼Ťniej nie by┼éo. Mi─Ödzy Montoy'─ů a Paco wszyscy gitarzy┼Ťci brzmieli jak Montoya. Teraz s┼éyszymy u wspó┼éczesnych gitarzystów wp┼éywy Paco do tego stopnia, ┼╝e by┼éoby niemo┼╝liwe rozumie─ç wspó┼éczesnego flamenco bez znajomo┼Ťci jego muzyki. Paco otworzy┼é nowe drzwi daj─ůce nieograniczone mo┼╝liwo┼Ťci harmoniczne i rytmiczne. Dzi┼Ť gitara flamenco jest instrumentem posiadaj─ůcym ogromn─ů ilo┼Ť─ç ┼Ťrodków wyrazu (istnieje oko┼éo 40 technik prawej r─Öki przy czym gitara klasyczna posiada zaledwie 8). Niew─ůtpliwie granie muzyki flamenco jest bardzo trudn─ů sztuk─ů, nie tylko z powodu trudnych technik, ale tak┼╝e ze wzgl─Ödu na skomplikowane rytmy stosowane w tej muzyce. Od gitarzysty flamenco wymagana jest doskona┼éa znajomo┼Ť─ç ta┼äca i ┼Ťpiewu, gdy┼╝ gitara pe┼éni najwa┼╝niejsz─ů rol─Ö w ich akompaniamencie.

Wiele jeszcze mo┼╝na by by┼éo napisa─ç o tej sztuce i przeczyta─ç o niej z ksi─ů┼╝ek. Jednak czy┼╝ mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e si─Ö wie co┼Ť o ta┼äcu flamenco je┼Ťli nie poczu┼éo si─Ö na ciele wibracji pochodz─ůcych od stepowania, nie do┼Ťwiadczy┼éo przeszywaj─ůcego spojrzenia pi─Öknej tancerki, poczu┼éo zapachu potu i perfum, us┼éysza┼éo szelestu spódnicy, i przede wszystkim znakomitej muzyki flamenco?

Michał Czachowski
[email protected]
www.flamenco.art.pl

   

Czytano 20298 razy Opublikował: Admin Data utworzenia: 12 Październik 2005 Data aktualizaji 16 Czerwiec 2019
Ilo┼Ť─ç odwiedzin strony: 55464304 od 2005-11-01
Obecnie na stronie jest: 4 u┼╝ytkownik├│w
2000- © Hiszpania-online.com - Wszelkie prawa zastrze┼╝one