´╗┐
     » Ustr├│j, w┼éadza, partie
     » Literatura
         » Poezja Hiszpa┼äska
         » Historia Literatury
         » Biografie
     » Historia
         » Dla dociekliwych
         » Madryt
         » B┼éogos┼éawieni i ┼Ťwi─Öci
         » Prezentacje
     » Architektura
     » Muzyka
     » Film
     » Malarstwo
     » Zwyczaje i ┼Ťwi─Öta
     » Powiedzenia i przys┼éowia
     » Dane statystyczne
     » Budownictwo
     » Rolnictwo


192.162.146.131 :: Kompendium
viernes, 21 de septiembre, 2018
Mateo, Jonás, Melecio
    Historia

POLSKA ROZBIOROWA W OCZACH BASKÓW
Tekst przygotowany na Mi─Ödzynarodowe Sympozjum Naukowe z okazji trzydziestolecia Iberystyki Warszawskiej

Zuzanna Jakubowska

 Mi─Ödzy sytuacj─ů dziewi─Ötnastowiecznej Polski, pozbawionej niepodleg┼éo┼Ťci, i Kraju Basków, pozostaj─ůcego pod dominacj─ů Hiszpanii – w okresie, gdy w spo┼éecze┼ästwie baskijskim rodzi┼éo si─Ö zjawisko nacjonalizmu – zachodz─ů pewne analogie, niejednokrotnie wi─Öc próbowano porówna─ç obydwa przypadki i znale┼║─ç cechy wspólne, cho─ç takie podej┼Ťcie mo┼╝e okaza─ç si─Ö ryzykowne i prowadzi─ç do niejednego nadu┼╝ycia. Jednym z autorów, którzy na pocz─ůtku XX wieku zajmowali si─Ö tym tematem, by┼é Luis de Eleizalde, nacjonalista baskijski z Bergary – tyle┼╝ wybitny, co typowy dla swoich czasów. Sam przyznawa┼é, ┼╝e jego ┼Ťwiatopogl─ůd zacz─ů┼é kszta┼étowa─ç si─Ö jeszcze w dzieci┼ästwie, dzi─Öki opowiadaniom zas┼éyszanym od starych wojowników z jego kraju (1) i dzi─Öki m┼éodzie┼äczym lekturom, które wywiera┼éy wp┼éyw na jego przekonania. Za m┼éodu by┼é karlist─ů (2); potem zachwyci┼éy go idee g┼éoszone przez Sabino Aran─Ö y Goiri, s┼éynnego "ojca nacjonalizmu baskijskiego", i sta┼é si─Ö jednym z jego pierwszych bliskich wspó┼épracowników i na┼Ťladowców. Prócz aktywno┼Ťci politycznej udziela┼é si─Ö na polu nauki – by┼é za┼éo┼╝ycielem Akademii J─Özyka Baskijskiego (Academia de la Lengua Vasca) i profesorem matematyki; publikowa┼é tak┼╝e artyku┼éy w prasie o charakterze nacjonalistycznym.

 Oko┼éo roku 1913 Eleizalde napisa┼é dla periodyku Euzkadi (3) seri─Ö tekstów o aspiracjach narodowo┼Ťciowych rozmaitych grup etnicznych zniewolonych przez obce pa┼ästwa. Artyku┼éy te zosta┼éy wydane w roku 1914, w ksi─ů┼╝ce pod wspólnym tytu┼éem Países y razas (Kraje i rasy). Jest to dzie┼éo silnie nacechowane dydaktyzmem i nastawione na propagand─Ö. W ideologii autora odnale┼║─ç mo┼╝na ró┼╝ne elementy charakterystyczne dla nacjonalizmu tamtych czasów; jednym z nich jest koncepcja, w my┼Ťl której j─Özyk ojczysty postrzegany jest jako najistotniejszy sk┼éadnik definicji danej grupy etnicznej; jest to ten czynnik, który pozwala jej zachowa─ç "poczucie przynale┼╝no┼Ťci". St─ůd w┼éa┼Ťnie rodzi si─Ö potrzeba jego ochrony, zw┼éaszcza, je┼Ťli mówi─ůcy nim naród dostanie si─Ö pod obce panowanie; nale┼╝y wtedy czyni─ç wszystko, co mo┼╝liwe, by zachowa─ç i j─Özyk, i kultur─Ö, przede wszystkim poprzez nauk─Ö prowadzon─ů w mowie ojczystej – aby obudzi─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç narodow─ů, a tym samym wol─Ö walki o niepodleg┼éo┼Ť─ç. Kolejnym czynnikiem, który dzia┼éa jednocz─ůco na obywateli i przyczynia si─Ö do wzmocnienia wi─Özi narodowej, jest religia. Co ciekawe, w┼éa┼Ťnie w tym okresie historii nacjonalizmu baskijskiego ukszta┼étowa┼éo si─Ö poj─Öcie ojczyzny jako ┼Ťwieckiego bóstwa, które nale┼╝y otacza─ç kultem, a nawet po┼Ťwi─Öca─ç ┼╝ycie w jego obronie (pisze o tym Jon Juaristi z zbiorze esejów pt. El bucle melancólico). ┼üatw─ů do przewidzenia konsekwencj─ů takiego stosunku do kraju ojców by┼éo przeniesienie sfery sacrum z katolicyzmu na nacjonalizm; w rezultacie j─Özyk i symbole typowe dla chrze┼Ťcija┼ästwa zacz─Ö┼éy by─ç u┼╝ywane w dziedzinie polityki i propagandy. Posuni─Öto si─Ö nawet do tego, by Sabino Aran─Ö nazywa─ç "baskijskim Jezusem" (sic!) (4). Dope┼énieniem przedstawionego tutaj obrazu sytuacji jest ok┼éadka ksi─ů┼╝ki Países y razas: widnieje na niej stylizowana rycina z wizerunkiem Chrystusa w chwili uzdrawiania chorego; podpis g┼éosi: "Jagi ta abil" (bask. "Wsta┼ä i chod┼║"; nawi─ůzanie do Ewangelii ┼Ťw. Jana). Jest to oczywista metafora archetypicznie rozumianej ojczyzny, która musi "podnie┼Ť─ç si─Ö" z upadku, jakim jest niewola.
 Wszystkie te elementy ideologii nacjonalistycznej – j─Özyk, kultura, nauczanie, religia, ojczyzna – znalaz┼éy si─Ö w trzech tekstach, które w ramach wspomnianej wy┼╝ej serii napisa┼é Eleizalde o Polsce. Nale┼╝y doda─ç, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç jego artyku┼éów dotyczy┼éa narodów s┼éowia┼äskich; po pierwsze, autor pragn─ů┼é przybli┼╝y─ç Baskom ow─ů ma┼éo im znan─ů zbiorowo┼Ť─ç ludzk─ů, po drugie za┼Ť uwa┼╝a┼é, ┼╝e "┼Ťwiat s┼éowia┼äski" stanowi dobry przyk┼éad ilustruj─ůcy rozwój narowodo┼Ťci.

Tres naciones extranjeras: Rusia, Prusia y Austria han despedazado a Polonia y han devorado sus despojos; pero ninguna de ellas ha podido asimilarlos. Las injusticias nacionales se pagan siempre aquí abajo, y la cuestión polaca ha llegado a ser, para las potencias opresoras, una úlcera que jamás se cierra, y desde el punto de vista internacional, un constante peligro para la paz europea.(5)

Tak zaczyna si─Ö pierwszy artyku┼é o Polsce, zatytu┼éowany "Polonia y sus actuales orientaciones" (hiszp. "Polska i jej obecne uwarunkowania"). U┼╝ywaj─ůc stylu kwiecistego i bogatego w metafory, Eleizalde wprowadza do swych rozwa┼╝a┼ä nowy kraj, który zas┼éuguje na to, by zaistnie─ç w ┼Ťwiadomo┼Ťci czytelników pisma Euzkadi. Kre┼Ťli skrótowo jego po┼éo┼╝enie geograficzne, nast─Öpnie przechodzi do charakterystyki narodowej mieszka┼äców – w jego przekonaniu Polacy stanowi─ů elit─Ö rasy s┼éowia┼äskiej – a przede wszystkim do opisu sytuacji politycznej Polski na przestrzeni dziejów, ze szczególnym naciskiem na nie┼éatwe stosunki z pa┼ästwami o┼Ťciennymi. Podkre┼Ťla przy tym fakt, ┼╝e walki Polaków z Niemcami datuj─ů si─Ö od XIII wieku, kiedy pod obce panowanie dosta┼é si─Ö ┼Ül─ůsk. By zwróci─ç szczególn─ů uwag─Ö na wielowiekowe zagro┼╝enie pa┼ästwowo┼Ťci polskiej dodaje, ┼╝e Pomorze – w jego czasach zgermanizowane – oraz Prusy by┼éy pocz─ůtkowo terytoriami zamieszkanymi przez S┼éowian (w przypadku Pomorza to oczywi┼Ťcie prawda, ówczesne tereny pruskie natomiast kojarzy─ç nale┼╝y z wcze┼Ťniejszymi plemionami Ba┼étów); wykorzystuje te dane historyczne, by porówna─ç po┼éo┼╝enie Polaków z po┼éo┼╝eniem zhispanizowanych Basków (6). Nie chodzi mu tylko o to, by przybli┼╝y─ç swym rodakom sytuacj─Ö nieznanego im kraju, lecz by stworzy─ç w ich ┼Ťwiadomo┼Ťci wizj─Ö, z któr─ů mogliby si─Ö identyfikowa─ç, celem wzmocnienia ich odczu─ç nacjonalistycznych: cz┼éowiek zawsze czuje si─Ö mocniejszy, gdy zda sobie spraw─Ö, ┼╝e nie jest osamotniony. Eleizalde zaznacza równie┼╝, ┼╝e niemiecka kolonizacja ziem polskich nast─ůpi┼éa cz─Ö┼Ťciowo z winy tych spo┼Ťórd Polaków, którzy przedk┼éadali interesy osobiste ponad narodowe; odnosz─ůc si─Ö do tej grupy u┼╝ywa zhispanizowanego baskijskiego okre┼Ťlenia 'jauntxus' (paniczykowie). Poniewa┼╝ nie stosuje kastylijskiego odpowiednika tego terminu, 'señoritos', oczywiste jest, ┼╝e stara si─Ö przeprowadzi─ç aluzyjn─ů analogi─Ö do przypadków zdrady sprawy nacjonalistycznej, jakie mia┼éy miejsce w Kraju Basków.

Wed┼éug Eleizalde, Polska – ┼Ťwiadoma strat terytorialnych na zachodzie – podj─Ö┼éa prób─Ö ekspansji na wschód, lecz na przeszkodzie stan─Ö┼éo jej centrum polityczne przysz┼éego imperium rosyjskiego, silniejsze ni┼╝ naród polski; w konsekwencji doprowadzi┼éo to do nowych wojen, nast─Öpnie za┼Ť do trzech kolejnych rozbiorów os┼éabionego kraju – lecz "[n]unca han renunciado los polacos al proyecto de reconquistar su personalidad política." (7) Z biegiem lat metody ulega┼éy zmianie. Na pocz─ůtku podbity naród polski wkroczy┼é w okres gwa┼étownych powsta┼ä zbrojnych (1830, 1863-4); by┼é to tak zwany "etap romantyczny" walki o wolno┼Ť─ç.

Después del reparto, y durante mucho tiempo, los polacos, nación altiva y valerosa, una clase noble singularmente patriota y caballeresca, no vieron otro medio que el de las armas para la reconquista de la independencia nacional. (8)

Oba powstania jednak upad┼éy, co poci─ůgn─Ö┼éo za sob─ů krwawe represje ze strony zaborców. Eleizalde po┼Ťwi─Öca wi─Öksz─ů uwag─Ö walkom z lat 1863-4, zapocz─ůtkowanym nie przez lud, jak nale┼╝a┼éoby si─Ö spodziewa─ç, ale przez szlacht─Ö. Rz─ůd moskiewski, brutalnie st┼éumiwszy rozruchy, ukara┼é dwie warstwy spo┼éeczne uznawane wówczas za najbardziej autentycznych reprezentantów nacjonalizmu polskiego: arystokracj─Ö i duchowie┼ästwo. W tamtych czasach masy jako takie odnosi┼éy si─Ö do wy┼╝szych klas z oboj─Ötno┼Ťci─ů albo nawet z wrogo┼Ťci─ů, a to za przyczyn─ů istniej─ůcych mi─Ödzy nimi ró┼╝nic spo┼éecznych. W┼éadze rosyjskie, chc─ůc wykorzysta─ç t─Ö sytuacj─Ö, zdecydowa┼éy si─Ö uw┼éaszczy─ç polskich ch┼éopów, uwalniaj─ůc ich "de la tutela semi-feudal" (9), pod jak─ů wci─ů┼╝ si─Ö znajdowali. Rosja pragn─Ö┼éa w ten sposób jeszcze bardziej os┼éabi─ç wp┼éyw polskich wy┼╝szych klas spo┼éecznych na masy, a zarazem zapewni─ç sobie wdzi─Öczno┼Ť─ç tych ostatnich. Wysi┼éki jej jednak okaza┼éy si─Ö daremne – wyemancypowany lud nagle poczu┼é si─Ö narodem; by┼é to "núcleo de un nuevo aspecto del nacionalismo polaco, más nacional y más eficaz que el de la etapa ┼Ąromántica┼ą." (10) W tym momencie sko┼äczy┼é si─Ö okres walk zbrojnych i zacz─Ö┼éa tak zwana "praca u podstaw". Mog┼éoby si─Ö wydawa─ç, ┼╝e polsko┼Ť─ç uleg┼éa zatraceniu (podobnie, jak baskijsko┼Ť─ç po roku 1876, gdy w wyniku ostatniej z trzech wojen karlistowskich definitywnie odebrano Baskom fueros, czyli tradycyjne prawa lokalne), lecz w istocie rozpocz─ů┼é si─Ö, w tle niejako, proces transformacji charakteru Polaków. Naród zapragn─ů┼é afirmacji swojej to┼╝samo┼Ťci w granicach prawa obowi─ůzuj─ůcego w pa┼ästwach zaborczych. Jednocze┼Ťnie jednak narodzi┼éa si─Ö potrzeba takiej organizacji nauczania powszechnego, by przyczyni┼éo si─Ö ono do obudzenia ┼Ťwiadomo┼Ťci narodowej mas. Zadanie to by┼éo stosunkowo ┼éatwe pod panowaniem Austrii – w Galicji, która stanowi┼éa region nieomal autonomiczny: "los polacos han podido conciliar sus déberes de patriotas con sus déberes de súbditos del Estado austriaco" (11); istnia┼éa tam nawet legalna polska partia narodowa. Sytuacja w Prusach i Rosji przedstawia┼éa si─Ö znacznie gorzej – system edukacyjny nastawiony by┼é g┼éównie na wynaradawianie Polaków, dlatego te┼╝ podejmowali oni próby aktywnego oporu i rozwijali instytucje o┼Ťwiatowe dzia┼éaj─ůce w podziemiu. Tak powstawa┼éy tajne kó┼éka kszta┼éceniowe, biblioteki, wydawano te┼╝ ksi─ů┼╝ki i czasopisma patriotyczne w j─Özyku polskim. Jako przyk┼éad tego typu prasy wymienia Eleizalde Przegl─ůd Wszechpolski, który wzywa┼é Polaków do skutecznego dzia┼éania w miejsce romantycznych fikcji (12) i przekonywa┼é, ┼╝e przedstawianie samych siebie jako godnych politowania ofiar nie przyniesie narodowi pocieszenia. Interesuj─ůce, ┼╝e w┼éa┼Ťnie w tym okresie nacjonalizm baskijski charakteryzowa┼é si─Ö tak─ů w┼éa┼Ťnie postaw─ů (por. np. J. Juaristi, El bucle melancólico). "Dedúcese de aquí la perentoria necesidad de educar a la nación por medio de la prensa, de la literatura y de la escuela" (13), konkluduje Eleizalde swoje rozwa┼╝ania; w jego przekonaniu inercja równoznaczna jest ze zbrodni─ů.

Drugi artyku┼é, który zamierzam przeanalizowa─ç, nosi tytu┼é "Polonia y el germanismo" (hiszp. "Polska i rasy germa┼äskie"), a dotyczy stosunków narodu polskiego z Austri─ů i Niemcami. Równie┼╝ w przypadku tego tekstu zdanie pocz─ůtkowe brzmi górnolotnie: "El despertar de la conciencia nacional de los polacos se deja sentir intensamente en los tres Estados de reparto (...)" (14). Przy okazji pochwa┼é pod adresem kultury polskiej, jako niezwykle witalnej i zdolnej do rywalizacji z kultur─ů zaborców, na represje ze strony w┼éadz niemieckich gotowej odpowiedzie─ç silnym oporem, Eleizalde przeszczepia na grunt swych relacji kolejne zjawisko charakterystyczne dla nacjonalizmu baskijskiego: antysemityzm. Jego zdaniem ┼╗ydzi – tak w Polsce pod zaborami, jak i w Kraju Basków za czasów ┼Ťredniowiecza – stanowi─ů i stanowili "espontáneo y eficaz auxiliar de los opresores contra la nación que soporta el parasitismo hebraico" (15). Takie rozumowanie nie tylko pojawia si─Ö zaraz we wst─Öpie artyku┼éu, ale na dodatek nie jest jedynym przyk┼éadem wrogiego stosunku autora wobec ┼╗ydów. Jako przeciwstawienie do ich religii – oraz do religii niemieckiego zaborcy, luteranizmu – pojawia si─Ö koncepcja katolicyzmu jako fundamentu, na którym powinno si─Ö oprze─ç odrodzenie polsko┼Ťci na terenie ca┼ékowicie zgermanizowanego ┼Ül─ůska. Generalnie rzecz bior─ůc, Eleizalde lubi podkre┼Ťla─ç znaczenie religii w zniewolonej Polsce i uwa┼╝a polskie duchowie┼ästwo za zbiorowo┼Ť─ç charakteryzuj─ůc─ů si─Ö patriotyzmem i dalekowzroczno┼Ťci─ů.

Zako┼äczywszy ust─Öp wprowadzaj─ůcy, autor artyku┼éu przedstawia kilka refleksji natury ogólnej dotycz─ůcych procesu wynaradawiania, ilustruj─ůc je przyk┼éadami zaczerpni─Ötymi ze wspó┼éczesnej mu historii Polski. Jego zdaniem jedyn─ů metod─ů na wynarodowienie danej grupy etnicznej jest próba narzucenia jej obcej kultury; w przypadku Polski i Prus chodzi tu o zakaz u┼╝ywania j─Özyka polskiego, a ponadto o wyw┼éaszczenie ziem nale┼╝─ůcych do Polaków. W wyniku takiego post─Öpowania uciemi─Ö┼╝ony naród przecistawia sw─ů w┼éasn─ů kultur─Ö kulturze zaborcy, ten za┼Ť odpowiada okrutnymi represjami. W ten jednak sposób niszczy ufno┼Ť─ç obywateli w obowi─ůzuj─ůce prawo i nara┼╝a bezpiecze┼ästwo pa┼ästwa. Mo┼╝e si─Ö te┼╝ zdarzy─ç, ┼╝e instynkt samozachowawczy spo┼éecze┼ästwa zmusi w┼éasny rz─ůd do ust─ůpienia, a tym samym zniweczy jego zamiary. Eleizalde ko┼äczy te rozwa┼╝ania optymistyczn─ů uwag─ů, ┼╝e Polska dysponuje kultur─ů wystarczaj─ůco siln─ů, by przeciwstawi─ç j─ů niemieckiej, a wi─Öc egzystencja polskiej narodowo┼Ťci jest zapewniona. Naturalnie ma to brzmie─ç optymistycznie równie┼╝ w uszach Basków, gdy┼╝ ca┼éy ten fragment napisany jest ewidentnie po to, by mogli oni "sacar ense?anzas provechosas" (16).

Nast─Öpnie Eleizalde przechodzi do charakterystyki sytuacji Polaków pod panowaniem Austrii, okre┼Ťlanej przeze┼ä jako jedyny zaborca, który nie uciska zanadto narodów zamieszkuj─ůcych jego imperium; wr─Öcz przeciwnie – uznaje ich to┼╝samo┼Ť─ç. Okazuje si─Ö, ┼╝e jednym z najlepiej definiowalnych jest naród polski, któremu w┼éadze austriackie nada┼éy prawo do w┼éasnej reprezentacji politycznej. Uzna┼éy równie┼╝ j─Özyk polski jednym z oficjalnych j─Özyków instytucji rz─ůdowych. Dzi─Öki temu "vía de benevolencia" (17) Polacy postanowili zachowywa─ç si─Ö wobec Austrii lojalnie, puszczaj─ůc w niepami─Ö─ç represje ze strony monarchii absolutnej, katastrof─Ö gospodarcz─ů spowodowan─ů przez polityk─Ö Metternicha czy surowe kary na┼éo┼╝one na powsta┼äców z 1846 roku. Jak z tego wida─ç, pisze Eleizalde, Polakom grozi niebezpiecze┼ästwo nie ze strony Wiednia, ale Berlina, b─Öd─ůcego o┼Ťrodkiem pot─Ö┼╝nego i wp┼éywowego pangermanizmu niemieckiego. Pomimo tego czynnikiem, który móg┼éby wp┼éyn─ů─ç na wyzwolenie narodów pozostaj─ůcych pod panowaniem Austrii, s─ů domniemane plany arcyksi─Öcia i nast─Öpcy tronu, Franciszka Ferdynanda, który pono─ç zamierza zwróci─ç im niezawis┼éo┼Ť─ç. Arcyksi─Öciu przypisywano rol─Ö gwaranta praw S┼éowian, zw┼éaszcza, ┼╝e uchodzi┼é za wroga Prus (artyku┼é Eleizalde zosta┼é napisany na kilka miesi─Öcy przed zbrodni─ů w Sarajewie).

Trzeci – i ostatni – tekst o sprawie polskiej nosi bardzo znacz─ůcy tytu┼é: "Polonia por su nacionalidad" (hiszp. "Polska w d─ů┼╝eniu do swej to┼╝samo┼Ťci narodowej"). Dla kontynuatorów idei Sabino Arany y Goiri jest to oczywista aluzja do tytu┼éu najwa┼╝niejszego dzie┼éa "ojca nacjonalizmu baskijskiego" – Bizkaia por su independencia (hiszp. "Biskaja w d─ů┼╝eniu do niepodleg┼éo┼Ťci"). Niemniej jednak, w odró┼╝nieniu od Arany, Eleizalde nie opisuje batalii potwierdzaj─ůcych odr─Öbno┼Ť─ç danego narodu, lecz skupia si─Ö na zadaniach zwi─ůzanych z edukacj─ů. Jak ma to we zwyczaju, rozpoczyna w sposób podnios┼éy i poruszaj─ůcy: "!Desgraciada mil veces la nación que ha caído en manos del extranjero!"; "Productos de la dominación extranjera son el desmembramiento, la abyección del carácter nacional, y el peor de los suplicios: la pérdida del idioma." (18) Aby si─Ö ocali─ç, naród musi odpowiedzie─ç na zagro┼╝enie si┼é─ů moralno┼Ťci oraz intelektu, a przede wszystkim wol─ů walki z wrogiem. W tym celu ciemi─Ö┼╝ona spo┼éeczno┼Ť─ç potrzebuje stosownego wykszta┼écenia. Eleizalde relacjonuje sytuacj─Ö o┼Ťwiatow─ů na terenie zaboru rosyjskiego, podkre┼Ťlaj─ůc, ┼╝e g┼éównym celem profesorów jest rusyfikacja narodu polskiego. Opisuje po┼╝a┼éowania godny stan oficjalnego Uniwersytetu Warszawskiego, którego poziom drastycznie si─Ö obni┼╝y┼é, i przeciwstawia tym faktom wizj─Ö bohaterskiej postawy m┼éodzie┼╝y polskiej, która bojkotuje ca┼ékowicie bezu┼╝yteczne wyk┼éady. Autor k┼éadzie te┼╝ nacisk na heroizm profesorów polskiego pochodzenia, którzy – uzyskawszy wykszta┼écenie w seminariach duchownych – pracuj─ů w konspiracji, by s┼éu┼╝y─ç swemu narodowi: daj─ů mu wsparcie, pomagaj─ů ubogim, a przede wszystkim staraj─ů si─Ö o┼Ťwieca─ç masy, przekazywa─ç im warto┼Ťci rodzimej kultury i zaszczepia─ç w nich idea┼éy patriotyzmu.

Jak ju┼╝ wspomnia┼éam, adresatem artyku┼éów Eleizalde by┼éo spo┼éecze┼ästwo baskijskie z pocz─ůtków wieku XX; ich zadaniem by┼éo obudzi─ç sumienia i zasugerowa─ç metody walki o emancypacj─Ö narodow─ů Basków pozostaj─ůcych pod dominacj─ů hiszpa┼äsk─ů – niewa┼╝ne, czy rzeczywist─ů, czy te┼╝ nie (w opinii znacz─ůcej liczby Basków jak najbardziej rzeczywist─ů). Jak pisze autor:

[F]uerza era también mostrar a los vascos que siguen aun apartados del movimiento de restauración nacionalista, no tan sólo que esa restauración es justa, conveniente y posible, sino también que en las aludidas nacionalidades se han realizado y se realizan actualmente labores en todo análogas a las que el vasco debe emprender y proseguir, con creciente energía, si realmente desea que su antiquísima nacionalidad sea conservada entre los pueblos vivos, sin llegar a ocupar un puesto en la lamentable necrología de las naciones. (19)

Dzi┼Ť Polska jest niepodleg┼éa, Kraj Basków za┼Ť cieszy si─Ö najwi─Öksz─ů autonomi─ů, jak─ů przyznano jakiejkolwiek mniejszo┼Ťci narodowej we wspó┼éczesnej Europie. Czasy si─Ö zmieni┼éy, zmienom uleg┼éy te┼╝ granice i relacje mi─Ödzy poszczególnymi pa┼ästwami. Spostrze┼╝enia Eleizalde w sposób oczywisty straci┼éy na aktualno┼Ťci, niemniej jednak stanowi─ů cenne ┼║ród┼éo historyczne, które pozwala spojrze─ç na pewien wycinek historii Polski z odmiennej perspektywy i zyska─ç tym samym pe┼éniejszy obraz narodu.
 PRZYPISY (1) Eleizalde, Luis de: Países y razas, "Estudio introductorio", str. 12
(2) Tj. zwolennikiem monarchii konserwatywnej, absolutystycznej.
(3) bask. "Kraj Basków"
(4) Juaristi, Jon: El bucle melancólico, str. 242
(5) hiszp. "Trzy obce narody – rosyjski, pruski i austriacki – rozerwa┼éy Polsk─Ö na strz─Öpy, które nast─Öpnie po┼╝ar┼éy; ┼╝aden jednak nie by┼é w stanie ich wch┼éon─ů─ç. Za niesprawiedliwo┼Ťci na arenie politycznej zawsze p┼éac─ů ci z samego do┼éu, a kwestia polska sta┼éa si─Ö dla pot─Ö┼╝nych ciemi─Özców wrzodem, który nigdy si─Ö nie zasklepia, z mi─Ödzynarodowego punktu widzenia za┼Ť – nieustannym zagro┼╝eniem dla pokoju w Europie." [t┼éum. ZJ], Eleizalde, Luis de: Países y razas, "Polonia y sus actuales orientaciones", str. 125
(6) hiszp./bask. 'vascos erderizados'
(7) hiszp. "[n]igdy nie zrezygnowali Polacy z zamiaru odzyskania swej to┼╝samo┼Ťci politycznej." [t┼éum. ZJ], ibid., str. 126
(8) hiszp. "Przez d┼éugi czas po rozbiorach Polacy, naród dumny i dzielny, szlachetni i rycerscy patrioci, nie widzieli innego wyj┼Ťcia, ni┼╝ chwyci─ç za bro┼ä, by odzyska─ç niezale┼╝no┼Ť─ç." [t┼éum. ZJ], ibid., str. 26-7
(9) hiszp. "od pó┼éfeudalnej kurateli" [t┼éum. ZJ], ibid., str. 127
(10) hiszp. "zal─ů┼╝ek nowego wcielenia nacjonalizmu polskiego, bardziej narodowego i bardziej skutecznego w dzia┼éaniu ni┼╝ w okresie ┼Ąromantycznym┼ą." [t┼éum. ZJ], ibid.
(11) hiszp. "Polacy mogli pogodzi─ç swe obowi─ůzki patriotyczne z obowi─ůzkami wynikaj─ůcymi ze statusu poddanych pa┼ästwa austriackiego" [t┼éum. ZJ], ibid., str. 129-130
(12) Ibid., str. 131
(13) hiszp. "St─ůd wnosi─ç nale┼╝y o nagl─ůcej potrzebie edukacji narodu za po┼Ťrednictwem prasy, literatury i nauczania szkolnego" [t┼éum. ZJ], ibid.
(14) hiszp. "We wszystkich trzech pa┼ästwach zaborczych silnie daje si─Ö odczu─ç zjawisko budzenia si─Ö polskiej ┼Ťwiadomo┼Ťci narodowej (...)" [t┼éum. ZJ], ibid. "Polonia y el germanismo", pág. 134
(15) hiszp. "spontanicznych i zdolnych pomocników zaborcy, dzia┼éaj─ůcych przeciwko narodowi, który musi znosi─ç ┼╝ydowskie paso┼╝ytnictwo" [t┼éum. ZJ], ibid.
(16) hiszp. "wyci─ůgn─ů─ç [z tego] nauk─Ö" [t┼éum. ZJ], ibid.
(17) hiszp. "podej┼Ťciu pe┼énemu ┼╝yczliwo┼Ťci" [t┼éum. ZJ], ibid., str. 136
(18) hiszp. "Po tysi─ůckro─ç nieszcz─Ösny naród, który wpad┼é w r─Öce obcej pot─Ögi!"; "Konsekwencj─ů obcej dominacji jest rozcz┼éonkowanie narodu, jego upodlenie i najgorsze z cierpie┼ä: utrata j─Özyka [ojczystego]." [t┼éum. ZJ], ibid., "Polonia por su nacionalidad", str. 141
(19) hiszp. "Nale┼╝a┼éo te┼╝ tym spo┼Ťród Basków, którzy nie przy┼é─ůczyli si─Ö jeszcze do ruchu odnowy narodowej, udowodni─ç, ┼╝e odnowa ta jest sprawiedliwa, korzystna i mo┼╝liwa, jak równie┼╝, ┼╝e opisywane narody podj─Ö┼éy i nadal podejmuj─ů wysi┼éki analogiczne z tymi, jakie czyni─ç powinien ka┼╝dy Bask – i to ze zdwojon─ů energi─ů, je┼Ťli naprawd─Ö pragnie, aby jego staro┼╝ytna nacja pozosta┼éa mi─Ödzy ┼╝ywymi i nie znalaz┼éa si─Ö na po┼╝a┼éowania godnym cmentarzysku narodów umar┼éych." [t┼éum. ZJ], ibid., "Estudio introductorio", str. 39
   

Czytano 12276 razy Opublikował: Admin Data utworzenia: 9 Październik 2005 Data aktualizaji 21 Wrzesień 2018
Ilo┼Ť─ç odwiedzin strony: 54317416 od 2005-11-01
Obecnie na stronie jest: 20 u┼╝ytkownik├│w
2000- © Hiszpania-online.com - Wszelkie prawa zastrze┼╝one