´╗┐
     » Ustr├│j, w┼éadza, partie
     » Literatura
         » Poezja Hiszpa┼äska
         » Historia Literatury
         » Biografie
     » Historia
         » Dla dociekliwych
         » Madryt
         » B┼éogos┼éawieni i ┼Ťwi─Öci
         » Prezentacje
     » Architektura
     » Muzyka
     » Film
     » Malarstwo
     » Zwyczaje i ┼Ťwi─Öta
     » Powiedzenia i przys┼éowia
     » Dane statystyczne
     » Budownictwo
     » Rolnictwo


192.162.146.131 :: Kompendium
s├íbado, 19 de enero, 2019
Canuto, Geroncio, Mario, Germana, P├şa
    Historia

KORZENIE NACJONALIZMU BASKIJSKIEGO
(na podst. Historia de ETA, pod red. Antonio Elorza)

Zuzanna Jakubowska

  Referat ten stanowi temat i trzon pierwszej z trzech cz─Ö┼Ťci pracy magisterskiej
- chwiejne bazy 'jedno┼Ťci' Basków:
  • na du┼╝ych po┼éaciach terytorium j─Özyk baskijski zanik┼é
  • Baskowie nigdy nie byli suwerenni; do XVI wieku kraj podzielony mi─Ödzy Francj─Ö, Nawarr─Ö i Kastyli─Ö, potem mi─Ödzy Francj─Ö a Hiszpani─Ö
  • XIX wiek: pauperyzacja ludno┼Ťci rolniczej, zmiany demograficzne (imigracja, zanik tradycji), koniec systemu fueros (praw i przywilejów, jakimi cieszy┼éy si─Ö ró┼╝ne regiony i miejscowo┼Ťci hiszpa┼äskie)


  -->Nacjonalizm rodzi si─Ö w klimacie agonii narodu
- wspó┼éczesny nacjonalizm o┼╝ywia spo┼éecze┼ästwo tradycyjne w formie mitu (tendencja do 'wymy┼Ťlania' historii i tradycji z braku w┼éasnej lub te┼╝ w celu usankcjonowania pewnych zjawisk i zdobycia dla nich zwolenników)
3 transiciones (transformacje):
  • wojny karlistowskie w XIX wieku
    --> spo┼éecze┼ästwo tradycyjne bole┼Ťnie przeistacza si─Ö w liberalne
  • industrializacja Bizkai
    --> narodziny naznaczonego przemoc─ů nacjonalizmu Sabiny Arana Goiri
  • kolejna industrializacja i zmiany za frankizmu
    --> narodziny ETA
- podstawowe osie spo┼éecze┼ästwa tradycyjnego (tzw. Antiguo Régimen): dom (patriarchalny) i ┼Ťrodowisko lokalne ┼Ľ silne wi─Özy spo┼éeczne; ca┼éy szereg norm, zachowa┼ä i konwencji. Kto si─Ö do nich stosuje, b─Ödzie zaakceptowany mimo uchybie┼ä. Kto dzia┼éa wbrew, zostanie odrzucony - st─ůd zabójstwa etarras uznawanych za zdrajców. Etarras nie tyle boj─ů si─Ö ┼Ťmierci, co odrzucenia przez swoich.
- czynniki wzmacniaj─ůce wi─Özi spo┼éeczne:
  • j─Özyk; podzia┼é na
    - eksterior (Hiszpania) - gdzie mówi si─Ö j─Özykiem niezrozumia┼éym; stamt─ůd narzucona w┼éadza
    - interior (Kraj Basków) - gdzie j─Özyk rolnictwa i religii to j─Özyk ojczysty, jeden z wa┼╝niejszych symboli
  • szlachectwo - powy┼╝szy podzia┼é powoduje odosobnienie Basków, a wraz z nim przychodzi przekonanie o w┼éasnej wy┼╝szo┼Ťci i arystokratyczno┼Ťci - oraz o zwi─ůzanej z nimi czysto┼Ťci rasy ┼Ľ pogarda dla ras "ni┼╝szych"
--> Hiszpa┼äskie statuty o czysto┼Ťci krwi przyj─Öte w XVI wieku; narodziny rasizmu; wraz z nim dochodzi do g┼éosu ksenofobia.
- suwerenno┼Ť─ç, arystokracja, prawa (fueros) uwa┼╝ane przez Basków za uniwersalne i oczywiste, nie za┼Ť za nadane przez jak─ůkolwiek w┼éadz─Ö; "fueros como expresión de una independencia tan inexistente como inmarchitable [HISZP. fueros jako przejaw wolno┼Ťci równie nieistniej─ůcej, co nieprzemijaj─ůcej - t┼éum. ZJ.] (Historia de ETA, p. 29)". W razie interwencji czynnika zewn─Ötrznego nastawienie takie ┼éatwo prowadzi┼éo do konfliktu. "Bask powinien ┼╝y─ç jak jego przodkowie", plus zamkni─Öcie kraju wobec ┼Ťwiata zewn─Ötrznego: Arrotz herri, otso herri [BASK. kraj obcych - kraj wilków, t┼éum. ZJ] --> wi─Öc je┼Ťli si─Ö miesza w nasze sprawy, trzeba odpowiedzie─ç przemoc─ů!
--> Pocz─ůtek XIX wieku: kryzys gospodarczy; napi─Öcia pog┼é─Öbiaj─ů si─Ö --> rozruchy antyliberalne, poparcie dla absolutyzmu --> potem dla jednego z nast─Öpców tronu po Ferdynandzie VII, jego brata Carlosa; kwestia fueros najpierw nie poruszana, pó┼║niej staje si─Ö problemem centralnym i legitymizacj─ů ideologiczn─ů dzia┼éa┼ä wojennych: "resultará mucho más presentable la falsa imágen de un Zumalacárregui alzándose en defensa de la Constitución vasca que como partidario de un pretendiente cerril cuya vinculación previa a interesos vascos había sido nula. [HISZP. du┼╝o bardziej reprezentacyjny by┼é obraz Zumalacarreguiego powstaj─ůcego w obronie konstytucji baskijskiej, ni┼╝ b─Öd─ůcego zwolennikiem upartego kandydata na króla, którego wcze┼Ťniejsze powi─ůzania ze spraw─ů baskijsk─ů by┼éy ┼╝adne - t┼éum. ZJ] (Ibidem, p. 31)". Dobrym usprawiedliwieniem by┼éa te┼╝ walka za wiar─Ö (przeciw liberalizmowi).
  • dwa powstania karlistowskie na terenie Kraju Basków (lata '30. i '70. XIX wieku) - szko┼éa przemocy i brutalno┼Ťci dla ludno┼Ťci wiejskiej; ┼╝o┼énierze - prawie wszyscy ochotnicy, poparcie spo┼éeczne
  • wizja manichejska: czyste - nieczyste; to, co nieczyste, przynale┼╝a┼éo wr─Öcz do innego gatunku biologiczno-doktrynalnego --> demonizacja; libera┼éowie byli nazywani beltzak i azurbeltzak = to, co z┼ée, siedzi im w ko┼Ťciach. [Dzi┼Ť o Baskach przeciwnych terroryzmowi mówi si─Ö w Zarautz, ┼╝e maj─ů sangre rojigualda, czyli czerwono┼╝ó┼ét─ů krew!]
  • literatura: Joseph Augustin Chaho, "mitómano vascofrancés" ("Bask francuski-mitoman) - mitologizacja walki Basków w literaturze; legenda Aitora (co┼Ť jak nasz Lech) i Zumalacárregui (dowódca powstania karlistowskiego). "Han derramado su sangre en defensa de la libertad de España contra los celto-galos, contra Cartago y los romanos. Han sido el terror de los visigodos por espacio de tres siglos. Han restaurado la Espana echado a los moros... [HISZP. Przelali krew w obronie wolno┼Ťci Hiszpanii przed Celto-Galami, Kartagin─ů i Rzymem. Przez trzy stulecia byli postrachem Wizygotów. Przywrócili Hiszpanii suwerenno┼Ť─ç, wygnawszy Maurów... - t┼éum. ZJ] (Ibidem, p. 33)".
  • mitologizacja szcz─Ö┼Ťliwego ┼╝ycia rolników z dawnych czasów --> ┼╝eby usprawiedliwi─ç kolejne powstanie
  • legendy w miejsce (brakuj─ůcej) historii
  • utrata fueros; obawa, ┼╝e zatraceniu ulegnie tak┼╝e j─Özyk
  • sakralizacja symboli (np. Gernikako arbola, pie┼Ť┼ä opiewaj─ůca ┼Ťwi─Öty d─ůb Basków w Gernice)
Sabino de Arana y Goiri
- czasy industrializacji; przemiany spo┼éeczne; nowy rasizm (tu: antimaketismo; maketo - BASK. Hiszpan mieszkaj─ůcy w Kraju Basków) --> postrzeganie pewnych nacji jako ni┼╝szych, podrz─Ödnych
- lo puro: lo vasco, lo tradicional y lo cristiano (HISZP. to, co czyste: to, co baskijskie, tradycyjne i chrze┼Ťcija┼äskie)
- strata fueros: uwa┼╝ano, ┼╝e nast─ůpi┼éa nie w 1879 (ostateczna abolicja), tylko jeszcze w 1839 (przyj─Öcie konstytucji hiszpa┼äskiej i powa┼╝ne ograniczenie praw)
stary i nowy rasizm + kwestia fueros + sakralizacja = pierwszy nacjonalizm
- przemoc procesu zmian ekonomicznych, demograficznych i kulturowych - przemoc w odpowiedzi; baza: wcze┼Ťniejsze mitologizacje ("gigante de cartón", papierowy gigant)
- Arana y Goiri: "Bizkaya por su independencia" [HISZP. O niepodleg┼éo┼Ť─ç Bizkai - tum. ZJ], 1890; "najbardziej zadziwiaj─ůca ksi─ů┼╝ka w historii my┼Ťli politycznej XIX wieku"; opis czterech bitew, w tym:
Padura / Arrigorriaga - przeciw Kastylii (870, przeciw Conde de Asturias)
- brak perspektywy historycznej; bohater - naród; dawniej broni─ůcy si─Ö, teraz ciemi─Ö┼╝ony. Tak naprawd─Ö wtedy Hiszpania jeszcze nie istnia┼éa!!
- opinia Elorzy: "El hidalgo de Abando, como su antecesor manchego, había asumido como fundamento de su existencia las nuevas novelas de caballería y estaba decidido a que todos vizcaínos lo hicieran [HISZP. Szlachcic z Abando, jak jego poprzednik z La Manchy, znalaz┼é sens ┼╝ycia w nowych powie┼Ťciach rycerskich i by┼é zdecydowany zmusi─ç do tego samego wszystkich mieszka┼äców Bizkai - t┼éum. ZJ; oczywiste nawi─ůzanie do don Kichota] (Ibidem, p. 41)".
- atrakcyjno┼Ť─ç pomys┼éów Arany: kwestie historyczno-religijne; bez nich postaw─Ö Basków nale┼╝a┼éoby uzna─ç za nieludzk─ů i prenazistowsk─ů
--> czasopismo Bizkaitarra: "Si algún espanol que estuviese, por ejemplo, ahogándose en la ría, pidiese socorro, contéstale: Nik eztakit erderaz." "Oídle hablar a un bizkaíno, y escucharéis la más eufónica, moral y culta de las lenguas; oídle a un espanol y si sólo le oís rebuznar podéis estar satisfechos, pues el asno no profiere voces indecendentes ni blasfemias."
[HISZP./BASK. "Gdyby jaki┼Ť Hiszpan, dajmy na to, ton─ů┼é i wo┼éa┼é o pomoc, odpowiedz mu: Nie znam kastylijskiego." "Pos┼éuchaj mowy mizka┼äsca Bizkai, a us┼éyszysz najd┼║wi─Öczniejszy, najbardziej moralny i pe┼éen kultury ze wzystkich j─Özyków; pos┼éuchaj Hiszpana - i je┼Ťli us┼éyszysz tylko r┼╝enie, mo┼╝esz si─Ö cieszy─ç, bo osio┼é nie mo┼╝e wypowiada─ç nieprzyzwoito┼Ťci i blu┼║nierstw." - t┼éum. ZJ]
- wrogo┼Ť─ç wobec hispanofilów jako zdrajców; nienawi┼Ť─ç do hiszpa┼äsko┼Ťci jako znak rozpoznawczy "dobrego Baska". Plus religijno┼Ť─ç - Sabino Arana: Todo para la patria y la patria para Dios. [HISZP. Wszystko dla ojczyzny, a ojczyzna dla Boga - t┼éum. ZJ]. Hiszpania deprawuje.
--> "religia przemocy politycznej"; łatwy podział na dobrych i złych
Po ┼Ťmierci Arany (1903)
  • radyka┼éowie w mniejszo┼Ťci, ale za to argumentacja ostra; Meabe: w jego ideologii po raz pierwszy odwo┼éanie do terroryzmu --> walka na ┼Ťmier─ç i ┼╝ycie mi─Ödzy Baskami i Hiszpanami, ale pod p┼éaszczykiem legalno┼Ťci
  • I wojna ┼Ťwiatowa; pod wp┼éywem rozruchów w Irlandii przekonanie, ┼╝e niepodleg┼éo┼Ť─ç - cel najwa┼╝niejszy - mo┼╝na osi─ůgn─ů─ç tylko za pomoc─ů walki zbrojnej
    --> nowe wymiary: populizm, obrona robotników, aktywizacja kobiet-patriotek, teatr narodowy; walka o emancypacj─Ö narodu ┼é─ůczy si─Ö z walk─ů klasow─ů --> kraju zniewolonego przez imperializm
  • wielka zdolno┼Ť─ç mobilizacyjna nacjonalizmu; masy zamiast g┼éosu w wyborach, optuj─ůce za niepodleg┼éo┼Ťci─ů
  • mendigoixales (BASK. stowarzyszenia mi┼éo┼Ťników gór) przeistaczaj─ů si─Ö w pierwsz─ů grup─Ö paramilitarn─ů [pismo Jagi-Jagi]; lata '30.: nacjonali┼Ťci w wi─Özieniach, protesty, strajki
  • propozycja stworzenia Frontu Narodowego Basków - odt─ůd znak rozpoznawczy radykalnego nacjonalizmu
  • prekursor ETA: organizacja radykalna Jagi-Jagi; jednocze┼Ťnie 'hamuj─ůcy' autonomizm PNV (Nacjonalistycznej Partii Baskijskiej) --> uci─Öty przez Franco; a wi─Öc nale┼╝y stan─ů─ç do walki - do walki nowej, prawdziwej, ju┼╝ nie tej z ksi─ů┼╝ek i ci─ůgn─ůcej si─Ö d┼éu┼╝ej ni┼╝ do pora┼╝ki Basków w wojnie domowej, w roku 1937. Arana b┼é─Ödnie opisa┼é Kraj Basków jako okupowany przez Hiszpani─Ö - a Franco wprowadzi┼é t─Ö ide─Ö w czyn, zamierzaj─ůc wyt─Öpi─ç "wirusa separatyzmu".
    --> + zatracanie si─Ö j─Özyka, nowa fala migracji ┼Ľ ponowne o┼╝ywienie ideologii Arany; z tym, ┼╝e po ju┼╝ nie dawny rasizm i walka o niepodleg┼éo┼Ť─ç wewn─ůtrz istniej─ůcych pa┼ästw; równie┼╝ nie walka w duchu Jagi-Jagi; wi─Öc co?
    --> Krutwig, "Vasconia", 1963 - odnowienie sedna sprawy; zmiana fasady. Teraz kwesti─ů centraln─ů staje si─Ö j─Özyk = dusza narodu. Kto go nie zna, jest zdrajc─ů. Pod┼éo┼╝e nadal pozostaje rasistowskie, ale pod inna mask─ů. Sytuacja porównywana do walk o wolno┼Ť─ç w krajach Trzeciego ┼Üwiata. Cel mo┼╝e zosta─ç osi─ůgni─Öty wy┼é─ůcznie przy wykorzystaniu walki zbrojnej i przemocy.
  • od 1968 - podwójny charakter dzia┼éa┼ä mniejszo┼Ťci, która chce zmobilizowa─ç spo┼éecze┼ästwo:
- wcielić w życie zasadę walki zbrojnej przeciw państwu-ciemiężycielowi
- "propaganda poprzez czyn" - aktami terroru pokazać siłę ruchu oraz drogę do celu
   

Czytano 13893 razy Opublikował: Admin Data utworzenia: 7 Październik 2005 Data aktualizaji 18 Styczeń 2019
Ilo┼Ť─ç odwiedzin strony: 54942940 od 2005-11-01
Obecnie na stronie jest: 4 u┼╝ytkownik├│w
2000- © Hiszpania-online.com - Wszelkie prawa zastrze┼╝one