Katalog stron FORUM - e-Kartki - wyślij! Download

     » Katalog stron


192.162.146.131 :: Strona główna
jueves, 14 de noviembre, 2019
Clemente, Serapión, Veneranda
    Artykuły

MOTYWY WYJAZDÓW TURYSTÓW DO KATALONII

Adriana Wijata

Tematem niniejszej pracy jest chęć przedstawienia Katalonii oraz Barcelony. Region ten kojarzy nam się głównie z wybrzeżem Costa Brava, piaszczystymi plażami oraz ciepłym morzem. Ja chciałabym zaprezentować Katalonię "od podszewki", tzn. przybliżyć wiedzę z zakresu jej kultury, języka, sztuki, kuchni czy też cech charakterystycznych dla jej społeczności.


Barcelona jako stolica regionu i prowincji, doskonale spełnia swoją funkcję. Tętni życiem dzień i w nocy, jest pełna entuzjazmu, a jej liczne atrakcje co roku przyciągają tłumy.

Nie tylko skandynawscy, brytyjscy czy też niemieccy turyści odkryli piękno tego regionu. Z roku na rok coraz to więcej turystów z Polski nadciąga do Katalonii. Ludzie pragną odpoczynku połączonego z edukacją, poznaniem czegoś nowego. To wszystko dostarczyć nam może właśnie Katalonia i Barcelona. Tutaj odkryjemy idealne połączenie nowoczesnych wartości (niekończącego się biznesu, rozrywki itp.) oraz historii (budowle Gaudiego, obrazy Pabla Picassa, Joana Miró czy też Salvadora Dalí). Polacy chcą podróżować, a Hiszpania, w tym i Katalonia, znajdują się ciągle na jednym z pierwszych miejsc ich corocznych wyjazdów. Dlatego też, w swojej pracy chciałabym dokładnie określić wszystkie te przyczyny, które sprawiają, iż region ten jest ciągle tak popularny. Moim celem jest przybliżenie Katalonii mniej znanej, ale takiej, która z pewnością potrafiłaby zagościć na dłużej w umysłach i sercach polskich turystów.

Przy pisaniu pracy wykorzystałam bogatą wiedzę literatury na temat tego regionu, skorzystałam z danych udostępnionych w Internecie oraz przeprowadziłam szereg ankiet po to, aby pokazać jak bardzo ten region wraz ze swoją stolicą jest interesujący. Ankietowani wyrazili własną opinię na szereg pytań, lecz byli zgodni co do jednego, iż warto jest poznać Katalonię - jej historię, kulturę oraz mieszkańców.

 ROZDZIAŁ I. CEL PRACY I METODY BADAŃ.

W niniejszej pracy poruszyłam problem motywów wyjazdów turystów do Katalonii i Barcelony. Moim głównym celem jest ustalenie, czy Katalonia jest atrakcyjna pod względem turystycznym oraz jakie przyczyny składają się na wybór tego regionu przez podróżujących. Dlatego też wyodrębniłam szereg następujących pytań, na które chciałabym znaleźć odpowiedź po zapoznaniu się z literaturą tego tematu oraz po przeprowadzeniu badań. Pytania są następujące:
• jakimi motywami kierowali się "goście" Katalonii?
• jak potrafiliby oszacować koszty wyjazdu do tego regionu?
• jaką wizytówkę można wystawić Hiszpanii?
• jak byli postrzegani jako turyści polscy i jak sami postrzegali Katalończyków?
• co szczególnie utkwiło im w pamięci?
• jakie elementy Barcelony według podróżujących stanowią o atrakcyjności oraz o jej obniżeniu?
• czy pobyt w Katalonii spełnił ich oczekiwania na tyle, aby powrócić tam raz jeszcze?

Praca zawiera dwa rozdziały poświęcone badanemu problemowi w świetle literatury. W rozdziale II chciałabym przybliżyć czytelnikowi definicje turystyki, jej liczne funkcje oraz różne czynniki, które mają bezpośredni wpływ na naszą decyzję o podjęciu wyjazdu turystycznego. Rozpatrując problem związany z motywami należałoby również wspomnieć o naszych potrzebach, zarówno turystycznych, jak i tych wyodrębnionych przez A. H. Maslowa. Bo przecież konieczne jest określenie szeregu podstawowych potrzeb, które powinny zostać spełnione, aby wyjazd doszedł do skutku. W jednym z podrozdziałów przedstawiłam też motywy podróży według podziału K. Przecławskiego.

Rozdział III to kompendium wiedzy na temat atrakcji Katalonii oraz Barcelony. Znaleźć można tutaj także ogólne fakty dotyczące samej Hiszpanii, dane statystyczne związane z turystyką tego kraju oraz regionu. Czytelnik zapoznając się z najbardziej atrakcyjnymi miejscami Katalonii, jej kuchnią, sztuką regionalną, językiem czy też mentalnością społeczeństwa będzie mógł nakreślić odpowiedni wizerunek tego pięknego regionu. Opisując Barcelonę chciałam sprawić, by każdy czytelnik mógł poznać tę stolicę regionu z licznymi jej walorami. Jeden z podrozdziałów dotyczących Barcelony zawiera aktualne i zanalizowane dane statystyczne udostępnione przez Hiszpańską Izbę Turystyki TURESPAÑA. Świadczą one o tym, jak bardzo wśród turystów popularne jest to miasto.

Następnym w kolejności jest rozdział IV, czyli analiza badań własnych. Metodą badawczą w tym przypadku jest ankieta (załącznik nr 1). Została ona opracowana na podstawie książki Z. Skornego 1. Na jej pytania odpowiadały osoby w różnym wieku, różnej płci, odmiennym wykształceniu i zainteresowaniach. Badania zostały przeprowadzone w ciągu trzech miesięcy - od stycznia do końca marca 2002 roku. Objęłam nimi 80 osób. Ankieta została przeprowadzona w Wyższej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku oraz na Wydziale Politologii i Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego. Ponadto, na stronach serwisu internetowego "Hiszpania-online" miałam możliwość zamieścić swoją ankietę. Dzięki tej pomocy mogłam ogarnąć swoimi badaniami większą grupę osób i to nie tylko studentów. Zarówno osoby w przedziale wiekowym od 15 do 19 lat oraz powyżej 25 roku życia miały możliwość wypowiedzenia się na poszczególne, interesujące mnie pytania.

Serwis o Hiszpanii znajduje się na stronie internetowej www.hiszpania-online.com. Powstał on na przełomie roku 1999/2000, gdy okazało się, że ten temat jest jeszcze obcy dla polskich internautów. Jest to portal opisujący nie tylko wakacyjne wspomnienia z wycieczek, lecz również zawarte są w nim profesjonalne treści na temat Hiszpanii.

Sama ankieta zawiera 15 pytań. Większość z nich to pytania otwarte, pozostałe są zamknięte. Część z nich dotyczy Katalonii - kosztów pobytu, mentalności jej mieszkańców, typowych przejawów kultury czy też odwiedzonych atrakcji, zabytków. Inne poświęcone są Barcelonie - z czym kojarzy się ona ankietowanym, co zwiedzili, jakie według nich oferuje rozrywki. Respondenci musieli również określić elementy wpływające na jej atrakcyjność oraz obniżenie. Ankieta kończy się metryczką. Zawarte są tutaj pytania o wiek, płeć, wykształcenie i zainteresowania.
 

ROZDZIAŁ II. PROBLEM MOTYWACJI W ŚWIETLE LITERATURY.

2.1. RÓŻNE DEFINICJE TURYSTKI.

W literaturze można spotkać wiele definicji pojęcia turystyki. Jednak trzy z nich zasługują na szczególną uwagę 2. Mianowicie są to następujące:
• C. Kaspar: "Turystyka obejmuje całość powiązań i zjawisk, które się pojawiają wskutek zmiany miejsca i w związku z wynikającym z tego pobytem osób, przy czym dla osób tych nowe miejsce pobytu nie jest ani stałym miejscem zamieszkania, ani miejscem pracy",
• Światowa Organizacja Turystyki: "Turystyka obejmuje ogół czynności osób, które podróżują i przebywają w celach wypoczynkowych, służbowych lub innych nie dłużej niż rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem",
• Brytyjskie Towarzystwo Turystyczne: "Turystyka obejmuje wszystkie czynności związane z czasowym, krótkotrwałym przemieszczaniem się osób do miejsc docelowych poza miejscami, gdzie normalnie mieszkają i pracują, oraz pobytem w tych miejscach".

Z wyżej przytoczonych definicji nasuwa się wiele wniosków. Przede wszystkim turystyka postrzegana jest jako rodzaj podróży zajmujący określoną ilość czasu wolnego i zajęć rekreacyjnych człowieka. Nie ogranicza się jedynie do pobytów z noclegiem. Turystyką są również odwiedziny jednodniowe. W powyższych definicjach poruszana jest problematyka motywacji wyjazdów. Nie limitujemy turystyki wyłącznie jako podróży w celach wypoczynkowych. Przecież takie wyjazdy można realizować mając na uwadze cele naukowe, służbowe, religijne, sportowe, sentymentalne i inne, oczywiście pod warunkiem, że miejsce docelowe będzie znajdowało się poza miejscem naszej pracy lub też stałego zamieszkania.

Warto również przytoczyć stwierdzenia padające w "Turystyce" W. W. Gaworeckiego. Mianowicie, zjawisko jakim jest bez wątpienia turystyka można rozpatrywać zarówno w aspekcie społeczno-kulturowym, jak i ekonomicznym. I tak w definicjach przytaczanych przez humanistów spotkamy się z turystyką jako procesem społecznym, psychologicznym i kulturowym. Takie sformułowanie definicji turystyki nakazuje, aby wszelkie podróże odnosiły się właśnie do osobistych kontaktów z naturalnymi, kulturowymi i społecznymi walorami odwiedzanego miejsca. Z kolei zaś zupełnie inaczej traktuje się turystykę na gruncie prac ekonomicznych. Tutaj główny akcent kładzie się na rynek - zjawisko popytu i podaży turystycznej, czasowości zmiany miejsca pobytu oraz niezarobkowania. Jednak przyjmując obie te, jakże odrębne definicje, dojdziemy do wniosku, iż turystyka jest procesem niesamowicie złożonym, zintegrowanym z wieloma dziedzinami codziennego życia człowieka.

2.2. TURYSTYKA JAKO ŹRÓDŁO ZAPOKAJANIA POTRZEB LUDZKICH.

Istnieje wyraźna zależność pomiędzy stopniem możliwości realizacji i zaspokojenia odczuwalnych na co dzień przez człowieka potrzeb, a szybkością pojawienia się u niego potrzeby opuszczenia miejsca stałego zamieszkania 3. Im więcej pojawia się w naszym życiu ograniczeń, tym szybciej pojawia się potrzeba zmiany środowiska. Człowiek pragnie stać się osobą anonimową, dzięki czemu mógłby zaspokajać swoje potrzeby niemożliwe do zrealizowania w "starym" otoczeniu. Toteż potencjalnym turystą jest osoba, która odczuła potrzebę wyjazdu i zdecydowanie dąży do jej zaspokojenia. Ta potrzeba wyjazdu związana jest z szeregiem innych, mianowicie z:
potrzebą czasu wolnego,
• potrzebą posiadania odpowiedniej ilości środków pieniężnych,
• potrzebą posiadania informacji organizacyjno – technicznej,
• potrzebą posiadania środka transportu/dysponowania nim,
• potrzebą posiadania dokumentów podróży,
• potrzebą gwarancji noclegu,
• potrzebą posiadania sprzętu turystycznego/dysponowania nim,
• potrzebą gwarancji wyżywienia,
• potrzebą warunków i urządzeń sanitarnych,
• potrzebą posiadania dostępu do informacji krajoznawczej,
• potrzebą gwarancji bezpieczeństwa.

Wszystkie wymienione wyżej potrzeby są konieczne, jednak nie wystarczą do odbycia się tak upragnionego przez nas wyjazdu turystycznego. Ważna jest również hierarchia potrzeb człowieka. Mam tu na myśli potrzeby związane z naszym codziennym życiem oraz rozwojem intelektualnym. A. H. Maslow twierdzi, iż pożądania człowieka układają się same w pewną hierarchię ważności. Możemy zaspokoić potrzeby wyższego rzędu, tylko poprzez zapewnienie sobie realizacji potrzeb niższego rzędu. Maslow wyróżnia pięć grup potrzeb ludzkich:
• fizjologiczne (sen, pragnienie, aktywność, doznania zmysłowe),
• bezpieczeństwa (opieka, ład, porządek, wolność od lęku i strachu),
• przynależności i miłości ( spotkania z przyjaciółmi),
• szacunku (dominacja, sława, pragnienie potęgi),
• samorealizacji (rozwój swoich możliwości).

Analizę należy rozpocząć od potrzeb niższego rzędu. Człowiek głodny, spragniony, wyczerpany nie może rozwijać, a tym bardziej zaspokajać np. potrzeby samorealizacji. Dopiero po zaspokojeniu potrzeb bytowych, bezpieczeństwa, jednostka ludzka może kształtować swoje potrzeby psychospołeczne. W momencie zrealizowania tych wszystkich potrzeb, człowiek ma szansę na zaspokojenie istotnej dla niego potrzeby – tej najważniejszej w danym momencie, np. wyjazdu turystycznego, i na czas określony zgodzić się na wędrówkę w nieznane, poszukując nowych wrażeń.

Jeżeli chodzi o sam wyjazd to przyczyny podjęcia podróży bywają różne. O nich będzie mowa w kolejnym podrozdziale. Jednakże, sama sytuacja psychologiczna turysty, która obejmuje jego oczekiwania względem podróży, zmienia się dynamicznie w miarę trwania wycieczki. Należy jeszcze raz podkreślić, iż turystyka dla człowieka jest szansą ucieczki od codziennego życia, staniem się osobą całkowicie anonimową, ale jest też i źródłem nowych, atrakcyjnych przeżyć oraz silnych doznań emocjonalnych.

Uprawianie turystyki spełnia wiele interesujących funkcji, jednak te związane z polepszeniem naszego zdrowia fizycznego i psychicznego są jednymi z najważniejszych. Człowiek w trakcie wyjazdu turystycznego przebywa z grupą o charakterze hedonistycznym, uczy się tolerancji, zacieśnia więzy międzyludzkie, osiąga swoje cele i kształtuje zainteresowania. Dlatego też aktywność turystyczna stanowi idealne urozmaicenie naszego monotonnego życia codziennego, wzbogaca nas o nowe doświadczenia i buduje system wartości. Jednak należy pamiętać i o tym, iż bez zaspokojenia podstawowych potrzeb, nie możemy liczyć na odpowiednią realizację tych wyższego rzędu, a co za tym idzie i wyjazdu turystycznego.

2.3. MOTYWY PODRÓŻY.

Zgodnie z definicją Słownika Języka Polskiego 4, motyw to bodziec skłaniający do działania; pobudka; uzasadnienie postępowania lub rozumowania. Procesem rządzącym motywami jest oczywiście motywacja. Jest to proces jak najbardziej dynamiczny, który ulega wielu przemianom. Motywacja zależy od chęci człowieka oraz jego energii życiowej. Jednakże, aby człowiek zdecydował się na wyjazd turystyczny muszą zostać najpierw spełnione poszczególne warunki:
• czynnik inicjujący działanie (np. odpowiednia reklama, promocja biura podróży),
• chęć realizacji danej wartości (np. wyjazd zdrowotny),
• warunki zewnętrzne (np. cena, możliwość zapłaty w ratach).

Decyzja o podjęciu wyjazdu turystycznego jest wynikiem oddziaływania wymienionych wyżej czynników. Należy pamiętać też o tym, iż czynniki takie jak tradycje rodzinne, wpływ mediów, płeć, poziom wykształcenia czy też i miejsce zamieszkania będą miały wpływ na preferencje związane z naszą aktywnością turystyczną. Ciekawy jest również fakt, iż osoby w młodym wieku często wybierają taki sam motyw wyjazdu jak ich rówieśnicy. Zauważamy tutaj wpływ osób z najbliższego otoczenia - naszych kolegów i koleżanek. W motywacji wysoką pozycję zajmują motywy emocjonalne. Ich źródeł doszukiwać możemy się w naszym codziennym życiu. Człowiek tłumiący swoje uczucia potrzebuje spontaniczności, wrażeń, wielu ekspresji. Będzie on "uciekał w turystykę", przywracając dzięki temu zagubioną równowagę w swoim życiu.

Szczegółowe pogrupowanie rodzajów motywów przedstawił K. Przecławski 5, z zaznaczeniem, iż jest to podział o charakterze czysto teoretycznym, wyłącznie propozycją uporządkowania motywów. I tak wyróżniamy dziewięć kategorii motywów wyjazdów turystycznych:

1.motywy związane z pragnieniem udania się do określonego kraju lub miejscowości:
• motyw poznania przyrody,
• motyw poznania kultury (historycznej lub współczesnej),
• motyw poznania życia społecznego.

Zauważyć tutaj możemy fakt, iż człowiek pragnie udać się do kraju, który w określony sposób pociąga go i fascynuje. Może być to pragnienie poznania kultury miejscowości, wejścia w bezpośredni kontakt z przyrodą, bądź też i z samymi mieszkańcami, poznania ich cech osobowościowych, pracy. Jednak często dzieje się i tak, że wracamy do miejsc, które już znamy, nie po to aby odkryć coś nowego, lecz w celu ponownego doznania piękna okolicy, miejscowości czy też spotkania tych samych ludzi.

2.motywy związane z pragnieniem opuszczenia na jakiś czas miejsca swojego stałego pobytu:
• motyw opuszczenia środowiska społecznego,
• motyw opuszczenia rodziny lub środowiska pracy,
• motyw opuszczenia środowiska lokalnego (np. ucieczka od hałasu miasta).

Większość osób, szczególnie tych mieszkających w miastach jest po prostu zmęczona licznymi trudnościami, przykrościami, uciążliwymi stosunkami towarzyskimi itp. Tacy ludzie często pragną "wyrwać się" chociaż chwilowo od obecnej sytuacji. Dzieje się nawet i tak, że dla takich osób mniej ważne staje się dokąd wyjechać, aby w ogóle wyjechać. Okres letni jest spełnieniem całorocznych marzeń człowieka o wyrwaniu się z kręgu miejskich stosunków społecznych. Ludzie tęsknią za życiem spokojniejszym, niż za tym oferowanym przez miasto, dlatego wybierają odpoczynek na łonie natury, bez stresu, pośpiechu, hałasu.

3.motywy związane z pragnieniem spędzenia określonego czasu wolnego z kimś poza miejscem stałego zamieszkania:
• motyw wyjazdu z rodziną,
• motyw wyjazdu z człowiekiem kochanym,
• motyw wyjazdu z grupą przyjaciół.

Ta kategoria motywów związana jest z chęcią wyjazdu z osobami nam bliskimi oraz spędzeniem czasu w warunkach innych niż dotychczasowe. Do tego rodzaju turystyki możemy zaliczyć m.in. krótkie "wypady" za miasto w gronie przyjaciół. Każdy człowiek od czasu do czasu pragnie "wyrwać się" od codziennych warunków i spędzić czas wolny w sposób niemożliwy do realizacji w miejscu stałego zamieszkania.

4.motywy związane z pragnieniem zawarcia nowych znajomości, pozyskania przyjaciół:
Do tej czwartej kategorii motywów turystycznych należy zaliczyć osoby pragnące nawiązać nowe kontakty społeczne. I tak możemy zawierać liczne znajomości wśród członków grupy turystycznej, bądź też i wśród mieszkańców terenów odwiedzanych. Nie ma żadnych praw, które rządziłyby tworzeniem nowych znajomości, nie zależą one przecież ani od wieku turysty, ani od poziomu jego wykształcenia czy też od jego statusu społecznego.

5.motywy związane z pragnieniem pozostawania w zgodzie ze stereotypami, z normami obowiązującymi w środowisku, do którego się należy:
Do tej grupy motywów zaliczamy te płynące głównie ze snobizmu, chęci utrzymania swojej pozycji społecznej, bądź też i podwyższenia jej. Możemy tutaj napomknąć o chwaleniu się pamiątkami, drogimi zakupami. Wielu z tych osób nie chodzi nawet o sam fakt zwiedzania, pogłębiania swojej wiedzy, lecz o tzw. "pieczątkę w paszporcie", zabłyśnięcie w odpowiednim towarzystwie.

6.motywy związane z zaspokajaniem potrzeb emocjonalnych i estetycznych:
• motyw nawiązania lub odnowienia kontaktu z pięknem natury, z pięknem dzieł ludzkich lub ludźmi, ich zwyczajami i kulturą,
• motyw przeżycia przygody lub ryzyka.

Jest to jedna z najciekawszych kategorii motywów wyjazdów turystycznych. Coraz większa ilość turystów ma ochotę na przeżycie przygody podczas swojego wyjazdu. To właśnie ci ludzie stawiają na wysiłek i aktywne formy wypoczynku, są to osoby o niesamowitej odwadze, dla których takie formy turystyki jak diving (nurkowanie), paragliding (spadochroniarstwo), white – water rafting (spływ rzeką) czy też survival (sztuka przetrwania) są na porządku dziennym.

7.motywy związane z zaspokajaniem potrzeb twórczych:
• motyw pracy twórczej (np. naukowej) poza miejscem stałego zamieszkania,
• motyw pracy na rzecz ludności terenów odwiedzanych.

Można przytoczyć wiele przykładów genialnej twórczości artystycznej bądź naukowej, realizowanych w warunkach np. piękna przyrody, która nie tylko może dostarczać wielu bodźców, ale i uwalniać od stresów życia codziennego. Jeżeli chodzi o pracę na rzecz ludności terenów odwiedzanych ma ona szczególne znaczenie. Dzięki niej w człowieku wzrasta poczucie przynależności do określonej grupy ludzi, ale co ważniejsze uczymy się pomagać bezinteresownie, stajemy się tolerancyjni i bogacimy swój system wartości.

8.motywy związane z zaspokajaniem potrzeb biologicznych:
• motywy związane z regeneracją sił i potęgowaniem zdrowia oraz leczeniem,
• motywy związane z odczuwaniem potrzeby zmiany jako takiej, przyjemności podróżowania, przyjemności zmiany środowiska przyrodniczego, kulturowego i społecznego, przyjemności zmiany rytmu życia.

Z tą kategorią motywów związana jest turystyka zdrowotna, czyli wszelakie wyjazdy do sanatoriów, uzdrowisk oraz miejscowości mających na nas wpływ pozytywny (m.in. ze względu na mieszkańców, walory naturalne itp.).

9.motywy związane z uprawianiem turystyki w szerokim tego słowa znaczeniu:

Jest to najszersza kategoria motywacji turystycznej. Mamy tu do czynienia z wcześniej już opisanymi rodzajami turystyki. Dla przypomnienia wyliczyć możemy tutaj turystykę w celach zarobkowych, etnicznych, rodzinnych, religijno – pielgrzymkowych, konferencji, sportu, studiów i wiele innych.

2.4. CZYNNIKI DETERMINUJĄCE ROZWÓJ WSPÓŁCZESNEJ TURYSTYKI.

Ilość czynników wpływających obecnie na rozwój turystyki jest olbrzymia. Świadczy o tym m.in. literatura z zakresu tego przedmiotu. Istnieje jednak pewna liczba czynników, które bezpośrednio oraz pośrednio wpływają na turystykę. Mianowicie, mamy tu do czynienia z czasem wolnym od zajęć, siłą nabywczą ludności, urbanizacją, środowiskiem przyrodniczym i społecznym, dobrami turystycznymi oraz polityką państwa w dziedzinie turystyki. Aby jednak określić dokładnie, na czym bazuje turystyka należy przyjąć założenie, iż jest ona zjawiskiem kompensacyjnym wobec współczesnego życia.

Poszczególny podział czynników został zaproponowany przez W.W. Gaworeckiego w "Turystyce":

czas wolny od pracy - za najpełniejszą definicję czasu wolnego uważa się tą podaną przez J. Dumazedier`a 6: "Czas wolny obejmuje wszelkie zajęcia, którym jednostka może się oddawać z własnej chęci dla odpoczynku, rozrywki, rozwoju swych wiadomości lub swego kształcenia, dobrowolnego udziału w życiu społecznym po uwolnieniu się od obowiązków zawodowych, rodzinnych, społecznych". Tak więc czas wolny nie ma innych celów poza bezpośrednią satysfakcją. Na czas wolny wpływa postęp naukowo – techniczny, innymi słowy mówiąc rozwój współczesnej cywilizacji. Przynosi on człowiekowi liczne korzyści, m.in. umożliwia wzrost siły nabywczej ludności , modyfikuje model konsumpcji i przede wszystkim ukazuje atrakcyjne, czasami nowe możliwości wykorzystania czasu poza pracą zawodową. Pierwsze dwa czynniki skracają nasz czas pracy a co za tym idzie wydłużają nasz czas wolny, który można przeznaczyć na podróże, zwiedzanie, poznawanie nowych osób i inne. Można również zaryzykować stwierdzenie, iż rozwój społeczno – gospodarczy kraju przyczynia się bezpośrednio do zwiększenia czasu poza pracą. Na szczególną uwagę zasługuje tutaj funkcja społeczno – wychowawcza czasu wolnego. Obejmuje ona upowszechnienie nawyków uprawiania sportu i turystyki, podnoszenia poziomu kultury fizycznej oraz czynnego wypoczynku i rekreacji. A przecież wszystko to odnosi się jak najbardziej do turystyki – nieodłącznego elementu naszego życia.

siła nabywcza ludności – w miarę wzrostu funduszu spożycia poprawia się sytuacja ekonomiczna jednostki i jednocześnie potencjalne warunki wzrostu wydatków na turystykę. Między wielkością dochodów ludności danego kraju czy też regionu, a jej udziałem w ruchu turystycznym jest związek korelacyjny - jak najbardziej ścisły i dodatni. Ta zależność została potwierdzona przez liczne badania naukowe. Ogólnie można powiedzieć, iż z punktu widzenia rozwoju turystyki wydatki na konsumpcję turystyczną powinny być uprzywilejowane w budżetach gospodarstw domowych. Wpływ na to wywierają również normy społeczno – kulturowe turysty, podstawy, nawyki i przynależność do grup społeczno - zawodowych oraz doświadczenie.

urbanizacja - przez pojęcie urbanizacji rozumiemy proces kulturowy, który unowocześnia społeczeństwo. Również i ten czynnik pozostaje w ścisłym i nieodłącznym związku z turystyką. Urbanizacja jest ważnym czynnikiem rozwoju turystyki, prowadzi do przemian zarówno tych pozytywnych jak i negatywnych. Ważne jest to, iż stanowi korzystny grunt dla powstania niektórych potrzeb turystycznych. Między urbanizacją a turystyką istnieje dwustronny związek. Im kraj czy region jest bardziej zurbanizowany, domyślamy się, iż aktywność turystyczna mieszkańców również będzie większa.

Wyróżniamy kilka rodzajów urbanizacji, ale każdy z nich ma ścisły związek z turystyką. Zacznijmy od urbanizacji ekonomicznej. Oznacza ona bezpośrednio wzrost pozarolniczych źródeł utrzymania ludności, jest konsekwencją głównie uprzemysłowienia. Wyrazem tego jest wyraźny rozwój sektora usług, a więc i turystyki. Kolejną jest urbanizacja demograficzna. Ma ona związek z obecnym współcześnie masowym ruchem turystycznym. Ważnym czynnikiem determinującym rozwój turystyki jest wzrost liczby ludności w miastach. Jest to szczególnie ważne, gdyż ludność miejska wykazuje większą aktywność turystyczną niż mieszkańcy wsi. Warto też wspomnieć o strukturze ludności według wieku i wykształcenia. Każda literatura opisuje, że to dzieci, młodzież w wieku 10 -18 lat, osoby miedzy 18 a 34 rokiem życia wykazują największą chęć podróżowania. Również wzrost kwalifikacji zawodowych, poziom wykształcenia oraz kultury pozytywnie wpływają na wzrost aktywności turystycznej społeczeństwa. Konieczne jest też stwierdzenie faktu, iż w miarę rozwoju urbanizacji ekonomicznej i demograficznej zwiększa się również skala przestrzenna urządzeń infrastrukturalnych, czyli urbanizacji technicznej. Trzeba więc powiedzieć, że współczesna zabudowa miejska sprawia, iż ludność miast chętnie uprawia turystykę. Wynika to z tego, iż zabudowa ta pozbawiona jest "charakteru", wręcz przeciwnie cechuje ją chaos przestrzenny. Z kolei zaś urbanizacja społeczna wpływa na wzrost aktywności turystycznej. Warto też podkreślić, iż stymulatorem rozwoju turystyki jest urbanizacja wsi.

środowisko przyrodnicze i społeczne - rozmaite funkcje turystyki powiązane są w dużym stopniu z otaczającą nas przyrodą. To właśnie ona umożliwia nam obcowanie i wypoczynek na łonie natury. Ważną funkcją środowiska przyrodniczego jest dostarczanie człowiekowi niezbędnych warunków do istnienia i rozwoju. I tutaj właśnie człowiekowi potrzebny jest stały dostęp do tej cząstki świata. Zauważyć to można na bardzo prostym przykładzie pojawiającym się w naszym życiu codziennym - ucieczce ludzi z miasta na wieś, na łono natury. Nie koniecznie musimy brać tutaj pod uwagę stałą przeprowadzkę, "weekendowe" wypady za miasto są przecież też postrzegane jako ruch turystyczny. Tak więc uprawiając turystykę, człowiek zaczyna zauważać naturę ze wszelkimi jej walorami estetycznymi. Przyroda odkrywa przed nami swoje piękno, a my stajemy się ludźmi wrażliwymi, o bogatszych przeżyciach emocjonalnych i intelektualnych.

dobra turystyczne - przez pojęcie dobra turystycznego należy rozumieć dobro lub zespół dóbr danych przez naturę, historię lub działalność ludzką, na które występuje popyt turystyczny. Dobra turystyczne dzielimy na dwie podstawowe grupy: naturalne dobra turystyczne oraz produkty pracy ludzkiej. Do naturalnych dóbr zaliczyć można miejsca o specyficznym klimacie, tereny górskie, wybrzeże morskie, plaże, kąpieliska, bądź też miejsca lokalizacji źródeł mineralnych itp. Z kolei dobra zaliczane do drugiej grupy są wynikiem działalności człowieka, ukierunkowanej wyłącznie na potrzeby turystyczne, ale ich produkcja nie jest bezpośrednio związana z tymi potrzebami. Dobra turystyczne, zarówno naturalne jak i te stworzone przez człowieka są dzielone na dobra podstawowe (idealne) oraz komplementarne. Podział taki został przedstawiony na potrzeby turystyki. Dobra podstawowe nadają kierunek ruchowi turystycznemu i kształtują jego strukturę czasowo – przestrzenną oraz stanowią główną siłę przyciągania turystów. Są to różnego rodzaju walory historyczno -kulturalne, rozrywkowe, wypoczynkowe, zdrowotne oraz po prostu naturalne. Do tej grupy zaliczamy również obiekty współczesnego budownictwa gospodarczego, kulturalnego itp. Te walory jednak nie wyczerpują pełnego pojęcia dóbr turystycznych. Są przecież i takie miejscowości, które nie mają do zaoferowania żadnych walorów turystycznych, bądź przynajmniej są one znikome. Dlatego dobra podstawowe muszą być zastępowane innymi produktami pracy ludzkiej. Są to dobra komplementarne, które warunkują wykorzystanie walorów turystycznych. Na te dobra składa się zespół urządzeń i instytucji stanowiących bazę materialną i organizacyjną rozwoju turystyki (drogi, szlaki komunikacyjne, baza noclegowa, gastronomiczna, obiekty sportowe itp.).

polityka państwa w dziedzinie turystyki - pojęcie polityki państwa z zakresu turystyki najłatwiej jest przedstawić jako świadome popieranie i kształtowanie turystyki przez różnego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swoją działalnością na wszystko to, co jest ważne dla turystyki. Jakie były źródła takiego przedsięwzięcia? Otóż to w miarę wzrostu aktywności turystycznej rozszerzyła się też sfera zaspokajania potrzeb ludności. Powszechnie wiadomo, że turystyka budzi wiele pozytywnych zmian w gospodarce państwa, tak więc państwo siłą rzeczy podejmowało kształtowanie polityki turystycznej. Działania państwa w zakresie tworzenia formalnych i organizacyjnych podstaw rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej są niezbędne. Taka aktywna polityka jest jak najbardziej korzystna dla państwa, stwarza dla jego rozwoju preferencje w wielu dziedzinach życia społecznego, gospodarczego i politycznego. Z doświadczenia wiemy, że państwo działając dynamicznie i pozytywnie stworzy odpowiedni stymulator rozwoju turystyki (np. liberalna polityka paszportowa, stworzenie nowych miejsc pracy, ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego itp.).

2.5. FUNKCJE WSPÓŁCZESNEJ TURYSTYKI.

Turystyka jest zjawiskiem wielowymiarowym, dynamicznym, który znajduje odzwierciedlenie w różnych sferach życia. Dlatego spełnia ona wielorakie funkcje we współczesnym życiu. Odpowiedni podział funkcji turystyki zaproponował W.W. Gaworecki w "Turystyce" z zaznaczeniem, iż turystykę można rozpatrywać w odniesieniu do przyrody, kultury, gospodarki:

funkcja wypoczynkowa - od zarania wieków, wypoczynkowa funkcja turystyki jest najbardziej znaną człowiekowi. Ten rodzaj turystyki jest źródłem wielu przyjemności i radości życia, ale również jest konieczny z ekonomicznego punktu widzenia – do odnowy, utrzymania sił fizycznych i psychicznych w odpowiedniej formie. Wiemy przecież, że niepełny wypoczynek, a tym bardziej jego brak, może doprowadzić do zmęczenia, wyczerpania, osłabienia organizmu, a co za tym idzie do licznych niepowodzeń w pracy, nauce. Jednym słowem wypoczynkowa funkcja turystyki, w pełni realizowana, stymuluje rozwój społeczny.

funkcja zdrowotna - obecność turystyki w naszym życiu podnosi jak najbardziej nasz stan zdrowia. Funkcjonowanie turystyki w sferze ochrony zdrowia jest widoczne zwłaszcza wtedy, gdy patrzy się na jej rolę w zmniejszaniu negatywnych skutków współczesnej cywilizacji. Ta funkcja jest szczególnie ważna, gdyż przyczynia się do redukcji niekorzystnych zjawisk występujących wskutek rozwoju mass - mediów. Oczywiście rozwój tych środków zaspokaja wiele ludzkich potrzeb cywilizacyjnych, lecz niestety oddala nas od przyrody. Dlatego turystyka może zacieśniać kontakty z przyrodą i być czynnikiem prewencyjnym w zakresie zdrowia psychicznego. Człowiek chcąc posiadać dobre zdrowie powinien redukować swoje stany napięcia właśnie poprzez wyjazdy – rozumiane jako ucieczkę od świata cywilizacji i jej niekorzystnych czynników.

funkcja wychowawcza - turystyka w założeniu wychowawczym może przynieść pozytywne skutki dla życia ludzkiego 7. W każdej fazie naszego rozwoju organizm wymaga ruchu, wypoczynku, zabiegów profilaktycznych. Turystyka może przynieść ogromne pożytki w wychowaniu fizycznym, psychicznym, przyśpiesza również socjalizację. Podczas licznych imprez turystycznych człowiek wchodzi w nowe kręgi i grupy społeczne, musi opanować nowe role społeczne (pilota wycieczki, przewodnika itp.), uczy się tolerancji, odkrywa piękno natury. W takim człowieku kształtuje się poczucie piękna, estetyki, uświadamia sobie stopień degradacji środowiska. Nasuwa się tutaj bardzo istotny wniosek – turystyka może stanowić idealne narzędzie realizacji prawa człowieka do zdrowego środowiska przyrodniczego. Każdy człowiek poprzez ten rodzaj funkcji turystyki ma możliwość do wzbudzenia w sobie aktywności, wspólnoty przeżyć, więzów koleżeństwa, gospodarności, odwagi i innych tak bardzo pożądanych cech.

funkcja kształceniowa - kształcenie jest częścią składową wychowania. Rozumiemy je na dwa sposoby - w sensie poznawczym i praktycznym. Turysta zdobywając orientację w otaczającej go rzeczywistości przyrodniczej, społecznej i kulturowej, przyswaja sobie również pewne umiejętności i nawyki, które może spożytkować praktycznie. Poznawanie dzięki turystyce daje dobre możliwości konfrontacji wiedzy ogólnej i specjalistycznej z konkretnym obrazem rzeczywistości. Szczególnie istotna jest ta funkcja w turystyce młodzieżowej zorganizowanej, gdyż stanowi interesujące źródło wiedzy, wychowania, zrozumienia innych uczestników wycieczki. Dzięki turystyce mamy możliwość sprawdzenia siebie samych w nieznanych warunkach.

funkcja miastotwórcza - pomiędzy współczesną turystyką a procesem urbanizacji istnieje ścisły związek. Mianowicie, jak już wiemy, urbanizacja polega na rozwoju ośrodków miejskich. Jego głównym miernikiem jest wzrost liczby ludności zamieszkałej w miastach w stosunku do ogólnego zaludnienia na danym obszarze. Proces ten uwarunkowany jest rozwojem określonych czynników miastotwórczych (np. przemysł, handel hurtowy, węzeł komunikacyjny, port, szkolnictwo średnie itp.). Pod wpływem rozwoju turystyki zwiększa się liczba ludności stałej oraz sezonowo zamieszkałej w danej miejscowości turystycznej. Powstaje również bogata sieć zakładów usługowych związanych w większym, bądź też i w mniejszym stopniu z turystyką. Istotnym czynnikiem rozwoju są nakłady inwestycyjne. Powstają nowe miejsca noclegowe, gastronomiczne, rzemieślnicze, kulturalne. Zauważamy wzrost liczby dróg i ulic. Rośnie więc majątek trwały miasta.

funkcja edukacji kulturowej - turystyka wzbogaca dobra kulturalne, chroni je oraz popularyzuje. Ważnym elementem jest turystyka pielgrzymkowa. Promując liczne wartości religijne, wzbogaca ona uczestnictwo w tradycji kulturalnej kraju i świata. Niesie ona przy tym wiele wartości moralnych i społecznych. Podobna sytuacja jest również związana z turystyką krajoznawczą i kwalifikowaną. Człowiek może odnieść wiele korzyści w sferze etyki, kultury życia codziennego. Turystyka archeologiczna pogłębia świadomość kulturową społeczeństwa pod względem tradycji wytwórczości przemysłowej. Mamy tu również do czynienia z samokształceniem. Ale nie tylko turyści uczą się, podobnie stali mieszkańcy odwiedzanych miejscowości kształcą się (przyswajają sobie wyższe potrzeby kulturalne, uczą się korzystać z urządzeń kulturalnych przygotowanych dla turystów itp.).

funkcja ekonomiczna - turystyka jest formą konsumpcji. Jest powiązana z:
– zmianami w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego,
– powstawaniem nowych źródeł dochodów w miejscach recepcji turystycznej,
– zmniejszaniem rozpiętości w poziomie życia miejscowości, regionów i krajów turystycznych,
– wzrostem wpływów budżetów lokalnych i centralnych.

Turyści są konsumentami wielu dóbr i usług, a sama turystyka jest elementem handlu zagranicznego. Dodatnie skutki turystyki przejawiają się w skali krajowej i zagranicznej. Turystyka krajowa stanowi przede wszystkim ważny czynnik społeczno – gospodarczego rozwoju obszarów recepcji turystycznej. Turysta zaspokaja swoje różnorodne potrzeby w zakresie wielu usług – komunikacyjnych, gastronomicznych, noclegowych, handlowych, rzemieślniczych itp. Ważnym elementem z punktu widzenia ekonomicznej funkcji turystyki są inwestycje, które są gospodarczo opłacalne. Państwo widząc korzyści, stwarza odpowiednie możliwości inwestorom. Następuje więc rozrost bazy noclegowej, gastronomicznej czy też zdolności usługowej i produkcyjnej.

funkcja etniczna - turyści często wyrażają tendencję do szukania swoich "korzeni". Są to głównie podróże do miejsca swojego pochodzenia, urodzenia lub zamieszkania w przeszłości. W tym ważnym ruchu biorą udział najczęściej emigranci, ich dzieci i wnuki. Oczywiście doszukać możemy się tutaj też i innych celów, np. wizyt u znajomych, rodzin, w ośrodkach historycznych i kulturalnych. Często zdarza się też i tak, że wyjazdy w celach poszukiwania "korzeni" stają się wyjazdami umotywowanymi religią. W ten sposób kreowane są pewne wartości. Ruch etniczny może przyjąć wiele różnych form, np. wycieczki szkolnej. Zwiększa to świadomość narodową jej uczestników oraz pogłębia ich wartości moralne.

funkcja kształtowania świadomości ekologicznej - dla turystyki bezcenne jest dobrze zachowane środowisko przyrodnicze oraz dziedzictwo kulturowe. Dlatego też setki osób pracujących w turystyce powinny mieć tego świadomość i zapobiegać zanieczyszczeniom przyrody, bądź wspierać liczne organizacje przeciwdziałające zatruciom natury. Należy uświadomić sobie fakt, że gdyby nie liczne bogactwa natury, turystyka na niektórych obszarach nie miałaby miejsca. Nie tylko organizatorzy wyjazdów, ale też i sami turyści muszą mieć właściwy stosunek do narastających współcześnie problemów środowiska. Należy odpowiednio prowadzić kampanię "anty - zanieczyszczeniom" w turystyce m.in. poprzez: – rozsądne, proekologiczne planowanie przestrzenne, – rozumną promocję turystyki, – apelowanie do moralności ludzkiej, – zwiększenie roli wychowania ekologicznego, – stosowanie mechanizmów ekonomiczno – rynkowych.

funkcja polityczna - turystyka międzynarodowa stanowi istotny element osiągania celów politycznych, np. poszerzania stosunków z innymi krajami, kreowania wizerunku własnego kraju za granicą. Możemy powiedzieć, iż turystyka międzynarodowa odgrywa ważną rolę w rozwoju współpracy i porozumienia między krajami i narodami. Taka funkcja turystyki daje możliwość rozpowszechniania osiągnięć kraju.

Podsumowując poszczególne funkcje turystyki, wyciągnąć możemy następujące wnioski, przytoczone przez K. Przecławskiego 8. Mianowicie, turystyka jest:
– środkiem poznania rzeczywistości,
– środkiem kształtowania uczuć,
– kształtuje określone postawy wobec rzeczywistości,
– stwarza możliwość działania twórczego,
– przyczynia się do potęgowania zdrowia,
– może być czynnikiem resocjalizacji.

Te wszystkie czynniki sprawiają, że turystyka jest jedną z najefektywniejszych form spędzania czasu wolnego. Dzięki niej kreują się określone postawy wobec otaczającej nas rzeczywistości, następuje proces integracji członków rodziny, kształtuje się postawa aktywna, postawa odwagi, odpowiedzialności. Uczymy się również adaptacji w nowych warunkach i sytuacjach, kształtujemy emocjonalną stronę naszej psychiki, działamy twórczo na rzecz ludności terenów odwiedzanych. Turystyka mądrze uprawiana sprzyja zadomowieniu się człowieka w świecie, wyzwoleniu z ograniczeń tradycyjnie pojmowanych granic państw. Uczy myślenia globalnego i ujmowania losów własnych i innych ludzi w kategoriach jedności gatunku ludzkiego.

ROZDZIAŁ III. CHARAKTERYSTYKA I OPIS REGIONU KATALONIA, PROWINCJA BARCELONA

3.1. OGÓLNE WIADOMOŚCI O HISZPANII

Państwo hiszpańskie zajmuje ponad 5/6 powierzchni Półwyspu Iberyjskiego. Jest to trzecie pod względem wielkości państwo europejskie, które obejmuje swoją powierzchnią nie tylko znaczną część półwyspu, lecz również archipelag Balearów na Morzu Śródziemnym, Wyspy Kanaryjskie na Atlantyku oraz dwie niewielkie enklawy na marokańskim wybrzeżu Afryki. Co ciekawe granice tego kraju pozostały w niezmiennym stanie od XVII wieku. Pod względem administracyjnym terytorium Hiszpanii dzieli się na 17 regionów, które obejmują 50 prowincji 9.

Półwysep Iberyjski jest oddzielony od kontynentu Europy barierą górską – Pirenejami, natomiast od Afryki dzieli go zaledwie 14 km. Dlatego też kontakty z Afryką były w wielu okresach historii bardzo bliskie. Hiszpania zawsze tworzyła pomost między Europą a Afryką, i stąd właśnie zasługuje na miano państwa bardzo śródziemnomorskiego 10.

Masywny półwysep jest mocno zróżnicowany pod względem krajobrazowym: odnajdujemy niziny nadmorskie, szerokie doliny wielkich rzek, obniżenia wewnętrzne, stare góry i wyżyny, młode wysokie góry itp. Przeciętne wzniesienie terenu Hiszpanii wynosi ok. 660 m n.p.m. - jest więc to kraj wyżynny.

Stolicą kraju jest Madryt, który leży właśnie na wysokości 655 m n.p.m. Inne wielkie metropolie to Barcelona, Sewilla, Malaga czy też Bilbao.

Jeżeli chodzi o zróżnicowanie kraju to można je rozpatrywać na wiele sposobów. Jeziora w Hiszpanii należą do rzadkości, jednakże rzeki są wielką potęgą tego kraju - m.in. Tag, Duera, Ebro, Gwadalkiwir czy też Gwadiana.

Klimat to kolejna cecha, która charakteryzuje indywidualność tego kraju 11. Na wybrzeżach śródziemnomorskich panuje zwykle pogoda gorąca i sucha. Dotyczy to szczególnie Katalonii. Średnie temperatury roczne wahają się tam w przedziale od 15°C do 17°C. Ciepła pogoda zaczyna się w Katalonii w maju, bez przejściowego okresu wiosny. Dla podkreślenia tej indywidualności można opisać region klimatu kontynentalnego (obejmującego Mesetę) - panują tutaj afrykańskie lata (do +45°C) oraz surowe zimy (z mrozami do -20°C). Największe obszary leśne występują w regionie klimatu oceanicznego (wybrzeże północno - zachodnie). Na terenie Hiszpanii najczęściej można spotkać cedry, oliwki, rośliny cytrusowe, tuje i sosny. Faunę reprezentują kozice, koziorożce, niedźwiedzie, wilki, leśne kuny, lisy oraz gronostaje. Na terenie tego kraju znajduje się kilka parków narodowych: Ordesa, Anigues, Tortes y Lago de San Mauricio, Covagonda w Asturii, Teide na Teneryfie i Taburiente na wyspie Las Palmas 12.

Komunikacja w Hiszpanii uzależniona jest od warunków terenowych, a te są trudne. Jednak z uwagi na dynamiczny rozwój ruchu turystycznego trasy kołowe ulegają modernizacji. Z 15.798 km dróg kolejowych, 6.207 jest zelektryfikowane. W Hiszpanii można korzystać z 318.991 km dróg samochodowych, lecz wiele z nich posiada słabej jakości nawierzchnie. Linie kolejowe łączą główne miasta, ale większe znaczenie mają drogi kołowe, gdyż autobusy kursują do wszystkich miast. Jednak najlepiej rozwinięty jest transport morski. Najważniejsze porty Hiszpanii to: Barcelona, Bilbao, Kadyks, Walencja i Palma. Lotnictwo z kolei dysponuje na terenie kraju 37 lotniskami, które wybudowano lub zmodernizowano za pomocą kapitału amerykańskiego. Największe lotniska to: Madryt (Barajas), Barcelona (Pral), Las Palmas, a ostatnio także Palma de Mallorca i Malaga 13.

Ważnymi czynnikami wpływającymi na ciągły rozwój kraju są: górnictwo i energetyka, rolnictwo, przemysł oraz turystyka. Hiszpania posiada skromne złoża wielu minerałów. W Górach Kantabryjskich, na północy, znajdują się złoża węgla i wysokiej jakości rudy żelaza, dzięki którym w miastach leżących na wybrzeżu rozwinął się przemysł ciężki. W Górach Sierra Morena i Sierra Nevada eksploatuje się niewielkie złoża rud metali, przede wszystkim miedzi, ołowiu, cynku i manganu. Dzięki bogatym złożom rtęci w okolicach Almaden, Hiszpania zajmuje drugie miejsce na świecie w jej wydobyciu. 43% energii kraju pochodzi z elektrociepłowni wykorzystujących paliwa importowane; 41% produkowane jest przez hydroelektrownie w Pirenejach; a 16% energii pochodzi z elektrowni atomowych.

Rolnictwo z kolei przynosi 5% dochodu krajowego brutto i zatrudnia 13% ludności czynnej zawodowo. 41% gruntów wykorzystywane jest pod uprawy, a kolejne 21% stanowią pastwiska. Na nizinnej Mesecie uprawia się pszenicę i jęczmień. Kukurydza rośnie dobrze na wilgotniejszych terenach północnego zachodu, a na terenach, na których możliwe jest nawadnianie, uprawia się ryż. Warzywa hodowane są w nawadnianych dolinach, wzdłuż nizinnego wschodniego wybrzeża. Owoce cytrusowe, figi i migdały to domena terenów śródziemnomorskich. Gaje oliwne rosną na suchych obszarach na południu, a Hiszpania jest drugim na świecie producentem oliwy z oliwek. Winogrona uprawiane są w dolinie rzeki Ebro, na Mesecie, na nizinach śródziemnomorskich oraz wewnątrz kraju - w Andaluzji. Miasto Jerez jest kolebką sherry. 15 mln hektarów ziemi jest przeznaczone na winnice, co daje Hiszpanii trzecie miejsce producenta wina w Europie.

Huty stali i metali nieżelaznych oraz przemysł mechaniczny rozwinął się w miastach Aviles, Gijon, Santander, Bilbao i w Barcelonie. Północny – wschód jest obszarem produkcji tekstyliów i chemikaliów, w Madrycie rozwinęły się różnorodne gałęzie przemysłu, m.in. tekstylny, chemiczny i spożywczy. Oliwa z oliwek i wino pochodzą z Andaluzji, a przetwory rybne z prowincji Galicja 14.

Główne towary importowane to produkty przetwórstwa ropy naftowej, maszyny, drewno, bawełna i wełna, kawa i kakao, żywność, pojazdy silnikowe i traktory, nawozy. Z kolei zaś głównym przedmiotami eksportu są: owoce i warzywa, obuwie, wyroby tekstylne, oliwa z oliwek, korek.

3.2. RUCH TURYSTYCZNY W HISZPANII

Do XIX wieku ruch turystyczny w Hiszpanii nie odgrywał większej roli. Nawet wtedy, gdy królowa Izabela wprowadziła modę na plaże wybrzeża kantabryjskiego (letnie rezydencje w San Sebastian), nie wpłynęło to na ożywienie turystyki. W połowie XIX wieku nastąpił renesans uzdrowisk hiszpańskich. Dużym uznaniem cieszyły się szczególnie uzdrowiska górskie: Santa Agueda, Alceda, Ontaneda, Marmolejo. W połowie XIX wieku pewnymi tradycjami odznaczały się również Baleary i Wyspy Kanaryjskie. Na przełomie wieków wraz z nasileniem w Europie pewnej równowagi politycznej i gospodarczej nastąpił wzrost przyjazdów turystycznych do Hiszpanii. Wraz z napływem turystów, zmianie i rozbudowie uległa baza noclegowa. Miejsce małych i skromnych zajazdów – las fondas, zajęły hotele. Pierwsze z nich wybudowano jeszcze pod koniec XIX wieku na Wyspach Kanaryjskich, Balearach, w Madrycie, Barcelonie, San Sebastian. Ocenia się, że przed wybuchem wojny domowej (1936 rok) przybywało do Hiszpanii co roku ok. 250 tys. turystów zagranicznych. Po zakończeniu II wojny światowej, w wyniku izolacji Hiszpanii na arenie międzynarodowej, ruch turystyczny ograniczył się prawie wyłącznie do ruchu krajowego. Początek lat 50-tych stworzył przesłanki do ożywienia ruchu turystycznego (w 1951 roku Hiszpania zniosła ograniczenia wizowe dla obywateli krajów Europy zachodniej i Ameryki). Jeszcze w połowie lat 50-tych, kraj ten odwiedziło ok. 3 mln turystów, a w 1963 roku już 10 mln. Jednak prawdziwy boom turystyczny przeżyła Hiszpania w latach 60-tych. Między rokiem 1963 a 1969 liczba turystów odwiedzających Hiszpanię wzrosła dwukrotnie, z kolei zaś w 1974 osiągnęła liczbę 30 mln turystów, a już w 1982 roku - 42 mln. Zostało oszacowane, iż w 1989 roku przybyło do Hiszpanii ponad 54 mln osób. Jak to się przekłada na polskich turystów? Otóż to wyjazdy obywateli polskich za granicę do Hiszpanii układają się następująco: rok 1995 – 0,1 mln osób, 1996 – 0,2 mln, 1997 – 0,3 mln, 1998 – 0,5 mln turystów 15. Niestety ze względu na brak danych nie mogę przedstawić kolejnych liczb.

Wracając do ruchu turystycznego, należy zaznaczyć, iż Hiszpania jest chętnie odwiedzana przez turystów z całego świata. Jednak najwięcej przyjeżdża tu: Francuzów (26%), Portugalczyków (22%), Anglików (12%), Niemców (11%). Główną rolę odgrywa tutaj transport samochodowy (ok. 60%). Do dyspozycji turystów są 43 drogowe przejścia graniczne. Transport lotniczy stanowi ok. 33% ruchu, z tych 75% stanowią loty czarterowe. Ponad połowę samolotów przyjmują trzy największe porty lotnicze Hiszpanii – Palma de Mallorca, Madryt i Malaga. Znaczenie transportu morskiego, a tym bardziej kolejowego jest drugorzędne. Baza noclegowa liczy sobie w Hiszpanii ok. 1,6 mln miejsc, ale ta liczba ciągle wzrasta. Hiszpania posiada dodatnie saldo bilansu turystycznego.

Zagospodarowanie wybrzeży przyczyniło się niewątpliwie do aktywizacji gospodarczej tych terenów. Obsługa turystów przynosi dochody ludności miejscowej, pobudza inwestycje wtórne, ożywia handel, miejscowe rzemiosło itp. Niektórzy ekonomiści zarzucają, że skierowanie kapitałów jedynie w stronę turystyki ograniczy inwestycje w rolnictwie i przemyśle. Jednak zwolennicy rozwoju turystyki odpierają te zarzuty argumentami o zbawiennej roli turystyki w aktywizacji kraju i poszczególnych jego regionów 16.

Prognozy Światowej Organizacji Turystyki dotyczące rozwoju turystyki do 2020 roku przedstawiają się bardzo optymistycznie dla krajów Europy południowo-zachodniej, a w tym i Hiszpanii.

3.3. ELEMENTY CHARAKTERYSTYCZNE DLA REGIONU KATALONII

Katalonia rozciąga się od Pirenejów w północno-wschodnim rogu Półwyspu Iberyjskiego do środka wschodniego wybrzeża. Ten rozległy region zachowuje wyraźną odrębność od kultury reszty kraju. Ma to związek m.in. z uzyskaniem przez Katalonię w 1980 roku autonomii. Region ten posiada własny rząd (Generalitat) oraz duże uprawnienia w zakresie ekonomicznym i kulturalnym.

Całkowita powierzchnia regionu wynosi 31 930 km?, a składają się na niego następujące prowincje: Barcelona, Gerona, Lleida oraz Tarragona.

Katalonia to spokojny, cichy region, w którym – wyłączając Barcelonę – nie ma ani dużych ośrodków, ani wielkiego przemysłu. Z czterech prowincji, największa i najbardziej zaludniona jest Lleida. Do jej najznamienitszych skarbów należą romańskie kościoły w dolinie Boí i Park Narodowy Aigüestortes. W prowincji Gerona są i góry, i morze. Wschodni kraniec Pirenejów głównie kojarzy się z uroczą doliną Cerdanya i starymi klasztorami – Ripoll i Sant Joan de les Abadesses. Są tu również średniowieczne wioski oraz piękna, rzadko odwiedzana stolica. Tutejsze wybrzeże – Costa Brava – jest skaliste i malownicze. Inne wybrzeże posiada Barcelona – Maresme, na północy biegnie kolej, ale na południu jest za to o wiele ciekawiej. W głębi lądu znajdują się Święta Góra Montserrat - religijne centrum Katalonii oraz winnice Penede`s i miasto Vic. Tarragona, wysunięta najbardziej na południe, ma na swym terenie jedną z dawnych rzymskich stolic półwyspu oraz klasztory Poblet i Santes Creus. Łagodne wzniesienia porastają sady owocowe, na mokradłach delty Ebro rośnie ryż. Wybrzeże jest tu raczej monotonne – kilometrami ciągną się długie, piaszczyste plaże 17. Jednak to nie wszystko. Za samą Barceloną, zwłaszcza w mniejszych wioskach, często słyszy się język kataloński i można spróbować specjałów tej kuchni. Ludzie są przedsiębiorczy i otwarci, niezwykle hucznie obchodzą święta. Każdy turysta wyczuć powinien pewnego rodzaju dumę mieszkańców z faktu bycia Katalończykiem. Zdążyłam na początku wspomnieć o zróżnicowanym krajobrazie – faktem jest to, iż zmienia się on w ciągu 2 – 3 godzin jazdy samochodem. Napotykamy piękne, piaszczyste, złote plaże, skaliste wybrzeże a nawet równiny, mokradła i lasy 18.

Katalonia jest bezsprzecznie najbardziej zaawansowaną gospodarczo krainą Hiszpanii. Na tym niewielkim skrawku ziemi powstaje wydatna część dochodu narodowego. Sama prowincja Barcelona wytwarza 20% produkcji przemysłowej Hiszpanii. W istocie wiele czynników złożyło się na sukcesy ekonomiczne Katalonii. Katalończycy od wieków pośredniczyli w handlu między Europą Zachodnią i krajami basenu Morza Śródziemnego a resztą Hiszpanii. Nie bez powodu Barcelonę nazywa się "wrotami Iberii". Ale co takiego ma w sobie Katalonia, że wzbudza tak wielkie oczekiwania i co najważniejsze potrafi im sprostać? Postaram się odpowiedzieć w pełni na to pytanie, opisując dokładnie:
• język mieszkańców tego regionu,
• mentalność ludności,
• ich pracę oraz odpoczynek,
• kulturę i folklor,
• charakterystyczne potrawy,
• sztukę,
• malarstwo,
• najatrakcyjniejsze miejsca Katalonii.

3.3.1. JĘZYK KATALOŃSKI

Język kataloński jest drugim (po kastylijskim) pod względem znaczenia, a także rozprzestrzenienia. Kataloński jest językiem romańskim, podobnym do staroprowansalskiego, którego kiedyś używano we Francji. Jest to oficjalny język w Katalonii, którym na co dzień posługuje się około 8 mln ludzi. Zawsze był to język żywy, używano go w domach, nawet gdy był on zakazany (przez gen. Franco). Katalończycy nie widzą niczego niewłaściwego w prowadzeniu rozmowy po katalońsku w obecności osób, które mówią wyłącznie po hiszpańsku. Wszystkie publiczne napisy i dokumenty są w Katalonii napisane w dwóch językach – katalońskim i kastylijskim (hiszpańskim). Niewielu turystów zdaje sobie sprawę, jak głęboko kataloński jest zakorzeniony w kulturze mieszkańców. Nieświadomość tego faktu może nieco utrudniać życie, gdyż miejscowa ludność zwykle nie ma ochoty specjalnie dla przyjezdnych mówić po hiszpańsku. Współcześnie język kataloński zaczyna wypierać hiszpański, zamiast z nim współistnieć, a zjawisko to znane jest jako venganza (zemsta). Każdy turysta musi pamiętać o tym, aby nie nazwać katalońskiego dialektem. Spotkać może się wówczas z licznymi nieprzyjemnościami.

3.3.2. MENTALNOŚĆ SPOŁECZEŃSTWA KATALOŃSKIEGO

Katalończycy są z natury konserwatystami. Podobnie jak w wielu innych krajach, ludzie mieszkający na prowincji są znacznie bardziej konserwatywni, niż ci z miasta. Katalończycy nie przepadają za walkami byków, dla nich liczy się w większym stopniu taniec narodowy – sardana. Sardanę charakteryzują niezwykle spokojne ruchy, zbiorowość. Urzeka ona elegancją. Krąg tancerzy trzymających się za ręce niemal nie rusza się z miejsca, wygląda to jak misterny taniec nóg. Sardana jest niezwykle powszechna. Kręgi tańczących można zobaczyć praktycznie wszędzie. Co ciekawsze odbywają się masowe konkursy sardany.

Katalończycy są ludźmi poważnymi, pracowitymi. Niektórzy swoim zachowaniem bardziej przypominają Europejczyków niż Hiszpanów. Notabene Katalończycy uważają innych mieszkańców Hiszpanii za leniwych. Podobno postępowaniem Katalończyków kierują dwie siły: seny – trzeźwy, zdrowy rozsądek oraz rauxa – czyli twórczy chaos. Nie mogą oni narzekać na brak pewności siebie. Zgodnie z "Hiszpanią" R. Dobrzyńskiego 19, Katalończycy przypisują sobie nieskończoną ilość pozytywnych cech: pracowitość, oszczędność, przedsiębiorczość, fachowość oraz przezorność. Obnosząc się z tego rodzaju cechami, tradycyjnie nie znajdującymi uznania w pozostałej części Hiszpanii, manifestują oni swą wyższość. Ustalili nawet cztery podstawowe elementy mentalności katalońskiej: skuteczność działania, zapał, poczucie rzeczywistości, odwaga w działaniu. Co prawda nie przysparza im to zbytniej sympatii pozostałych mieszkańców tego kraju. O Katalończykach mówi się – Szkoci z Barcelony. Bierze się to z ich przesadnej oszczędności. Podobno chodzą najwcześniej spać w całej Hiszpanii. Ale takie epitety są przedmiotem dumy dla Katalończyków. Praca tu nigdy nie hańbiła.

3.3.3. PRACA I ODPOCZYNEK

Katalończycy bardzo przywiązani są do swych tradycji i rodzin. Na niedzielnym obiedzie spotyka się cała rodzina, choć także w dni powszednie większość ludzi – o ile jest to możliwe – wraca do domu na obiad. Przez te powroty, godziny szczytu występują w Katalonii cztery razy dziennie. Tylko wczesnym popołudniem panuje spokój na ulicach. Najbardziej tłoczno jest tutaj między 18 a 20 godziną. Z kolei godzina 22 to pora kolacji i wieczornych rozrywek. Lojalność wobec miejscowej drużyny piłkarskiej – F.C. Barcelony "Barcy" urasta do sprawy o znaczeniu narodowym. Nawet nie idąc na mecz, można doświadczyć równie gorącej atmosfery przed telewizorem, szczególnie w barze. Do popularnych sposobów spędzania czasu wolnego należy jedzenie na mieście, chodzenie na koncerty czy do kina. Tydzień zaczyna się spokojnie, ale kiedy zbliża się weekend, ulice zapełniają się rozbawionymi ludźmi. Opuszczają oni ulice o północy z poczuciem, iż za wcześnie wychodzą z udanego przyjęcia.

3.3.4. KULTURA I FOLKLOR

Opisując obyczaje Katalończyków należy zwrócić uwagę na jeden element, który bardzo dobrze opisuje kulturę zarówno hiszpańską, jak i katalońską. Do najciekawszych oraz najbardziej popularnych jej przejawów należy corrida. Jest ona nieodzowną częścią wielu hiszpańskich świąt. Walki z bykami są w Hiszpanii prawdziwym rytuałem, w którym największe znaczenie ma sposób, w jaki człowiek i byk "występują" razem. Jest to postrzegane jako sztuka, a nie jako okrucieństwo. Widowisko zawsze ma miejsce po południu. Każda corrida rozpoczyna się od uroczystego przemarszu przez arenę. Rozlega się sygnał i na arenę wbiega pierwszy byk. Rozpoczyna się wstępna część. Matador bada reakcje i charakter byka, jego odwagę, siłę i szybkość. Jest to etap całkowicie bezkrwawy. Następnie zaczyna się część prawdziwej walki. Pikador siedzący na koniu, szeroką krótką piką rozrywa bykowi mięśnie karku. Koń ma zasłonięte oczy i jest opatulony materacem, gdyż byk może go zaatakować. Na tym etapie zauważamy wiele brutalności i jest to najmniej przyjemna część corridy. Potem zaczyna się akt banderilli. Polega on na wbiciu w kark byka trzech drążków zakończonych barwnymi wstążkami. Ból i barwne wstążki rozdrażniają zwierzę i pobudza do wściekłych ataków. Następuje akt suerte de matar. Matador pozdrawia prezydenta oraz poświęca zwierzę jakiejś osobie dając jej swój kapelusz, albo publiczności – wtedy umieszcza się kapelusz na środku areny. Matador prezentuje swoje umiejętności na byku, kiedy ten jest już dość zmęczony. Ruchami mulety przyciąga jego uwagę, sam pozostając w bezruchu. Za każdym razem, gdy mu się powiedzie, orkiestra zaczyna grać, a tłum krzyczy "olé". Ta część trwa około 10 minut i kończy się zabiciem zwierzęcia. Jeśli publiczność jest zadowolona z występu matadora, wymachuje chustkami i krzyczy, by wymóc na prezydencie przyznanie nagrody.

Również tańce są jak najbardziej popularne w Katalonii. Flamenco nie jest aż tak znane jak sardana, o której była już mowa w punkcie dotyczącym mentalności społeczeństwa katalońskiego.

Podczas licznych świąt odbywają się prawdziwe uczty pod gołym niebem, na które wcześniej wypiekane są specjalne ciasta. W wielu miastach (w tym i Barcelonie) odbywają się parady olbrzymów, wielkich głów i krasnali. W przedstawieniach jest pełno demonów i smoków. Katalończycy uwielbiają sztuczne ognie, a podczas letniego Revetlla de Sant Joan ogniska płoną w całym regionie. Jest to noc świętojańska, podczas której wszyscy piją cava – białe wino musujące i jedzą coca – ciasto posypane orzeszkami pinii i kandyzowanymi owocami.

W sierpniu obchodzona jest Festa major de Graciá. Wtedy każda dzielnica Barcelony jest pięknie ozdobiona. Odbywają się liczne koncerty, bale, konkursy i gry uliczne.

Jesienią mają miejsce liczne święta poświęcone Katalonii. I tak 11 IX odbywa się Diada de Catalunya. Jest to święto narodowe ustanowione na pamiątkę dnia w 1714 roku, kiedy to Filip V podporządkował sobie Katalonię i region stracił autonomię. Polityczne demonstracje w tym dniu mają charakter separatystyczny. Tańczy się sardanę, wiszą flagi katalońskie.

Kolejnym bardzo ciekawym świętem jest La Mercé (24 IX), podczas którego odbywa się parada ziejących smoków, olbrzymów i potworów. Jest to doroczne święto ku czci Matki Bożej Miłosierdzia.

Dnia 1 XI ma miejsce Dzień Wszystkich Świętych. Sprzedaje się wtedy pieczone kasztany i słodkie ziemniaki, a następnego dnia - w Dzień Zaduszny – ludzie odwiedzają groby swoich bliskich.

Ciekawą tradycją odznaczają się Hiszpanie podczas Sylwestra. Panuje tutaj zwyczaj zjadania jednego winogrona w każdej przerwie między uderzeniami dzwonu wybijającego północ. Zjedzenie wszystkich dwunastu gron symbolizuje szczęście i powodzenie w Nowym Roku. 31 grudnia spisuje się również 12 marzeń, które chcielibyśmy aby spełniły się w roku następnym, dołącza się do nich przedmiot, który ma się kojarzyć z jednym z marzeń. Wszystko to chowa się tuż przed wybiciem godziny 24 w miejsce, tak aby mogło leżeć bezpiecznie aż do następnego roku. 1 stycznia otwiera się kopertę ze spisanymi marzeniami z roku ubiegłego i analizuje się ten "noworoczny bilans zysków i strat".

Niezwykle interesująca jest Wielkanoc. W Palmową Niedzielę wyjątkowo uroczyście święci się palmy w kościele Sagrada Familia. W wielki czwartek mieszkańcy Gerony (mężczyźni) przebierają się za szkielety i wykonują taniec śmierci. Podobno zwyczaj ten pochodzi aż z XIV wieku. W Wielki Piątek odbywają się procesje wzdłuż stacji Drogi Krzyżowej. W poniedziałek wielkanocny rodzice chrzestni kupują swoim chrześniakom czekoladowe ciasta, a z kolei cukiernicy rywalizują o to, kto zrobi najpiękniejsze słodkie smakołyki.

23 kwietnia obchodzony jest Dzień św. Jerzego, patrona Katalonii, i dzień poświęcony pamięci Cervantesa. Pisarz zmarł tego właśnie dnia w 1616 roku. Mężczyźni dają bliskim swojemu sercu paniom czerwoną różę, a one z kolei ofiarowują im książki. Nie bez powodu jak widać dzień ten nazywany jest również Dniem Książki.

Boże ciało jest zupełnie inaczej czczone niż w Polsce. W mieście Sitges na ulicach układane są dywany z kwiatów, a w Berga – prowincji Barcelona – na ulicach tańczy smok.

3.3.5. KUCHNIA KATALOŃSKA

Kuchnia katalońska po raz pierwszy została opisana na początku XIV wieku 20. Łączy ona w sobie morze i góry – mięso, wędliny i dziczyznę z owocami morza i rybami, co w rezultacie daje takie potrawy jak np. kurczak z homarem. Wprowadzony przez Arabów szafran używany jest do paelli, a czekolada z Ameryki znajduje zastosowanie w potrawach zarówno pikantnych, jak i słodkich. W klasycznej kuchni ważną rolę odgrywają sosy: allioli (majonez czosnkowy), picada (czosnek, orzechy, opieczony chleb, pietruszka, przyprawy), romesco (prażone orzechy, czosnek, pomidory, papryka nyora, chleb), samfaina (cebula, papryka, pomidory, czosnek, cukinia, bakłażany) i sofregit (cebula, czosnek, pomidory, papryka). Avellanes to orzechy laskowe, które są jedną z podstawowych upraw w Katalonii. Dodaje się je do ciast, deserów, ale przede wszystkim do wyżej opisanych, słynnych sosów.

Najsłynniejszą potrawą katalońską jest arrós negre (czarny ryż). Pochodzi z Costa Brava, a składają się na nią ryż, mątwa, żabnica, owoce morza, cebula, czosnek, pomidory, wywar rybny, oliwa z oliwek, a przede wszystkim czernidło (sepia) z mątwy, które nadaje potrawie niepowtarzalny smak i intensywną barwę.

Ulubioną potrawą Barcelończyków jest rodzaj naleśnika z farszem z wieprzowiny i kurzych wątróbek, podobnie jak i paella – tradycyjne danie, którym raczą się głównie turyści. Jest ona przyrządzana nad ogniem, zawiera się w niej duża ilość ryżu, owoców morza lub dziczyzny. Kolejną słynną potrawką katalońską jest suquet, na którą składają się ryby, owoce morza, szafran, wino, pomidory i ziemniaki. Bardzo lubianym przysmakiem jest esqueixada – mocno przyprawiona sałatka z solonego dorsza, cebuli i papryki. Coca de Sant Joan to drożdżowe ciasto z bakaliami, podawane zawsze w noc Świętojańską 21

3.3.6. SZTUKA KATALOŃSKA

W tym punkcie chciałabym zaprezentować najciekawsze atrakcje regionu Katalonii dla miłośników sztuki, ale i nie tylko. Katalonia szczyci się wieloma budowlami wzniesionymi między XI a XIII wiekiem. Są to budowle w stylu romańskim. W sumie jest tutaj ponad 2000 przykładów takiej architektury, z czego większość to kościoły. Szczególnie dobrze zachowały się świątynie w Pirenejach. Kościoły posiadają strzeliste dzwonnice, sklepienia kolebkowate, łuki pełne i wspaniałą dekorację rzeźbiarską oraz malowidła ścienne. Część fresków i wyposażenia zgromadzono w barcelońskim Museu Nacional d`Arte de Catalunya. Jest to największa kolekcja sztuki romańskiej na świecie. Najciekawsze zachowane budowle z tego okresu to:
• Sant Pere de Besalú – XII – wieczny kościół dawnego klasztoru Benedyktów; kamienne lwy strzegą okna nad portalem; w ambicie są wyjątkowo piękne rzeźbione kapitele,
• Sant Pere de Rodes – kościół położony na wysokości 600 m n.p.m. należał do zespołu klasztornego Benedyktów; filary we wnętrzu kościoła pochodzą ze znajdującej się tu niegdyś świątyni rzymskiej,
• Sant Cristófol de Beget – piękny kościół położony w malowniczej osadzie, ukrytej w głębi doliny; posiada wyjątkowo dobrze zachowane wnętrze, a w nim chrzcielnicę i słynny XII – wieczny krucyfiks.

W końcu XIX wieku rozwinął się w Barcelonie lokalny wariant secesji, zwany tutaj modernisme. Nowy styl posłużył jako jedna z form wyrazu katalońskiego nacjonalizmu. Głównym twórcą tego kierunku był Antonio Gaudí. Najbardziej atrakcyjne budowle dla oczu turysty podziwiać możemy w sercu Barcelony. Są to m.in. Casa Milá, Palau Güell oraz Sagrada Familia. Krótki opis poszczególnych budowli będzie można znaleźć w podrozdziale poświęconym samej Barcelonie.

Również malarstwo posiada w Katalonii długą, pełną wzlotów i upadków tradycję. Jej początki łączą się z narodzinami hiszpańskiego malarstwa średniowiecznego, gdy w Pirenejach wnętrza romańskich kościołów rozjaśniły piękne malowidła ścienne.

Gotyk – kolejny styl panujący w sztuce – to dla Katalonii czas świetności. Jednym z pierwszych twórców tego okresu był Ferrer Bassa – nadworny malarz. Jego dekoracja kaplicy św. Michała w klasztorze Pedralbes to pierwszy znany przykład fresku. Początek katalońskiej rzeźbie gotyckiej dały prace Mestre Bartomeu. Jego niezwykłe, zdradzające wpływy orientalne "Ukrzyżowanie" znajduje się w zbiorach sztuki gotyckiej w Museu d`Art w Geronie. Zbiory sztuki gotyckiej można obejrzeć również w mieście Vic i Solsonie, a przede wszystkim w barcelońskim Museu Nacional d`Art de Catalunya.

Po okresie gotyku nastąpił okres znacznie uboższy pod względem artystycznym. Dopiero w XIX wieku malarstwo rozwinęło się z nową siłą i właśnie wtedy powstał grunt, z którego wyrośli znani na całym świecie XX – wieczni twórcy. Pod koniec XIX wieku powstawały liczne Szkoły Sztuk Pięknych, pojawiali się nowi mecenasi sztuk. Pablo Ruiz Picasso mieszkał w Barcelonie zaledwie osiem lat, lecz wyraźną inspiracją było dla niego samo miasto i jego okolice – co widać na obrazach w Museu Picasso. Obecnie najbardziej znanym żyjącym katalońskim artystą jest Antonio Tapies. Jest on mocno związany z kulturą własnego kraju, dlatego też w swoich licznych pracach używa często katalońskich barw narodowych (kolor czarny, czerwony, żółty). Antonio Tapies hołduje malarstwu abstrakcyjnemu, lecz przyznaje również, iż inspiruje go sztuka romańska.

Dzieła innych współczesnych katalońskich artystów można obejrzeć w barcelońskim Museu d`Art Contemporani.

3.3.7. NAJATRAKCYJNIEJSZE MIEJSCA KATALONII

Katalonia obfituje w różnego rodzaju walory turystyczne, zarówno te stworzone przez człowieka, jak i te całkowicie powstałe dzięki naturze. Wybrałam kilka miejsc z całego regionu Katalonii, do których każdy turysta powinien się udać w czasie swojego pobytu w Katalonii 22. I tak na liście tej znalazły się:

Parc Nacional d`Aigüestortes y Estany de Sant Maurici – dziewicza górska sceneria jedynego katalońskiego parku narodowego nie ma sobie równej pod względem widokowym w całych Pirenejach. Park założony został w 1955 roku i obejmuje teren 102 km?. Nazwa parku pochodzi od Stawu (estany) św. Maurycego położonego we wschodniej części oraz od Aigüestortes (co dosłownie znaczy "spienione wody") na zachodzie. Główną bazą wypadową jest górska wioska Espot na wschodnim skraju parku. Na terenie całego parku znajduje się ok. 150 wodospadów i krystalicznie czystych jezior polodowcowych, których głębokość dochodzi nawet do 50 m. Najciekawsze widokowo są okolice Stawu św. Maurycego, położonego poniżej bliźniaczych szczytów Sierra dels Encantats (Gór Zaczarowanych). Stąd rozpoczyna się wiele szlaków pieszych wiodących na północ wzdłuż ciągu górskich jezior, aż do wyniosłych szczytów Agulles d`Amitges, bądź na południe do malowniczego Estany Negre, najwyżej położonego i najgłębszego stawu w parku. Wczesnym latem w kotlinach kwitną róże, a nieco później w lasach kwitną lilie. W parku żyje wiele gatunków zwierząt. Po kamienistych zboczach i polanach biegają kozice (nazywane pirenejskimi antylopami), a w pobliżu jezior można spotkać bobry i wydry. Na skalnych występach mają swe gniazda orły przednie, natomiast cietrzewie i głuszce znajdują schronienie w lasach. W lecie park staje się popularnym celem pieszych wędrówek, natomiast zimą panują tu idealne warunki do uprawiania narciarstwa przełajowego.

Vall d`Aran – dosłownie tłumacząc tą nazwę otrzymalibyśmy "Dolinę Dolin". Nie bez powodu jest ona tak właśnie nazywana. Jest to jedna z piękniejszych dolin w całej Hiszpanii. Zajmuje ona obszar ok. 600 km?, a jej tereny pokryte są lasami i kwitnącymi łąkami, otoczone przez wyniosłe górskie szczyty. Vall d`Aran została uformowana przez płynącą do Francji rzekę Garonę, która ma tutaj swoje źródła. Ponieważ dolina otwiera się ku północy (w stronę Francji) panuje tu klimat zbliżony do tego panującego na wybrzeżu atlantyckim. Wiele rzadkich gatunków motyli i dziko rosnących kwiatów znalazło znakomite warunki na cienistych zboczach doliny. Najlepsza pora na obserwowanie motylów to okres od maja do lipca.

Ripoll – z miejscowości tej robiono kiedyś wypady przeciwko Maurom. Dziś słynie ona najbardziej z Monestir de Santa Maria ufundowanego w 879 roku. To miasto nazywane jest kolebką Katalonii, jako że klasztor był potężną siedzibą oraz ośrodkiem nauki i kultury. Portal tego kościoła nazywany jest obecnie "Biblią z Ripoll" ze względu na tematykę swoich płaskorzeźb. Zabytek ten jest postrzegany jako jeden z najlepszych przykładów sztuki romańskiej w Hiszpanii.

Costa Brava – czyli Dzikie Wybrzeże, ciągnie się na odcinku ok. 200 km. Pełne jest poszarpanych klifów, piaszczystych zatoczek ocienionych sosnami, złocistych plaż i zatłoczonych miejscowości turystycznych. Do najbardziej oblężonych należą: Lloret de Mar, Tossa de Mar, L`Estartit oraz Platja d`Aro. W Lloret znajduje się więcej hoteli, niż gdziekolwiek indziej na wybrzeżu. Jest to idealne miejsce dla osób nastawionych się na nocne życie pełne niespodzianek. Tossa de Mar posiada złociste plaże oraz małe, pełne uroku zatoczki. L`Estartit jest idealnym miejscem na wypady na wyspy Medes, na których obecnie znajduje się morski rezerwat o czystych wodach, nadających się do nurkowania. Z kolei zaś Platja d`Aro przypomina swoją zabudową Lloret de Mar. Posiada złocistą, piaszczystą plażę, wzdłuż której wznoszą się nowoczesne hotele. Należy również wspomnieć, iż wybrzeże Costa Brava jest najchętniej odwiedzanym wśród obywateli Polski.

Vic – była to niegdyś stolica starożytnego plemienia iberyjskiego, a następnie rzymska osada, zaś w średniowieczu – bogaty ośrodek handlowy. Wciąż dwa razy w tygodniu na olbrzymim, otoczonym podcieniami rynku odbywa się targ. Vic słynie również z doskonałych kiełbas (embotits). Najciekawszym obiektem w Vic jest Museu Episcopal, w którym znajduje się, poza znaleziskami archeologicznymi z okolicy, obrazami katalońskimi i kilkoma dziełami gotyckimi, druga pod względem wagi kolekcja sztuki romańskiej (ustępuje jedynie zbiorom barcelońskiego Museu d`Art de Catalunya). Można tu obejrzeć XI – i XII – wieczne freski oraz drewniane rzeźby pochodzące z wiejskich kościołów.

Monestir de Poblet – klasztor ten jest oazą spokoju i miejscem spoczynku królów. Jest to pierwszy i najważniejszy z trzech cysterskich klasztorów, które odegrały ważną rolę w scalaniu potęg Katalonii po jej odbiciu z rąk Arabów. Od roku 1940 zamieszkują go cystersi. Opactwo to zamknięte jest pierścieniem murów obronnych, które przetrwały aż z czasów średniowiecza. Najciekawszymi atrakcjami klasztoru są: ołtarz główny, groby królewskie oraz krużganki.

Cadaqués – jest to malownicze letnisko najbardziej wysunięte na wschód kraju. W latach 60-tych nazywano je "St. Tropez Hiszpanii", głównie z powodu młodzieży ciągnącej tu tłumnie, by zobaczyć Salvadora Dalí w pobliskim Port Lligat. Dom, w którym malarz mieszkał aż do śmierci w 1989 roku otwarty jest dla publiczności jako Casa – Museu Salvador Dalí.

Monestir de Montserrat – dosłownie tłumacząc nazwę klasztoru otrzymujemy "przepiłowaną górę", jest więc rzeczą dziwną, iż wiele Katalonek nosi takie właśnie imię. Klasztor wznosi się na wysokości 1236 m, a od Barcelony znajduje się w odległości zaledwie 40 km. Z miejscem tym wiążą się liczne legendy. 50 lat po narodzeniu Chrystusa, św. Piotr miał pozostawić w jednej z pieczar figurkę Matki Boskiej wyrzeźbioną przez św. Łukasza. Inna opowieść głosi, że tutaj właśnie Parsifal, rycerz Okrągłego Stołu, znalazł Święty Graal – kielich, do którego Józef z Arymatei zebrał krew z przebitego boku Jezusa. Montserrat to symbol narodowy Katalończyków. Katalonia jak każdy inny region Hiszpanii posiada swoją własną Madonnę. Nazywa się ją poufale La Moreneta – Czarnulka i oczywiście uważa, że jest najważniejsza, bo najstarsza na półwyspie. Madonna z Montserrat jest bodajże najdawniejszym zabytkiem sztuki bizantyjskiej w Hiszpanii. To właśnie ta figurka nadała górze Montserrat symbolicznego znaczenia.

3.4. BARCELONA JAKO STOLICA KATALONII

Barcelona jest jednym z wielkich miast wybrzeża Morza Śródziemnego. Leży między dwiema rzekami – Llobregat i Bes?s, otaczają ją wzgórza Collserola ze szczytem Tibidabo (512 m n.p.m.). Miasto rozwinęło się dzięki XIX-wiecznemu przemysłowi. W samej Barcelonie mieszka ok. 4 mln osób. Ciekawostką jest fakt, iż liczba ta stanowi połowę mieszkańców całego regionu. Jest to drugie co do wielkości miasto Hiszpanii po największym ze swych odwiecznych rywali – Madrycie. Niewiele jest jednak miejsc na świecie tak odważnie nowoczesnych jak Barcelona. Tętni ona życiem w dzień i w nocy, jest pełna radości oraz niespotykanego entuzjazmu, które zrobią wrażenie na każdym. Obecnie cieszy się reputacją najbardziej kosmopolitycznego miasta Hiszpanii, zwłaszcza jeżeli chodzi o wystrój wnętrz i architekturę. W roku 2004 planowane jest uruchomienie w Barcelonie Forum Universal de Cultures – instytucji finansowanej przez UNESCO, której nadrzędnym celem będzie propagowanie różnorodności kulturowej i światowego pokoju. Ponadto Barcelona zawsze była otwarta na wpływy z zewnątrz. Dzisiaj to dwujęzyczne (kataloński, hiszpański) miasto również pozostaje dynamicznym ośrodkiem twórczych inspiracji. Świadczą o tym liczne przydomki nadawane Barcelonie 23: jedna z najpiękniejszych metropolii śródziemnomorskich, miasto Gaudiego, piłki nożnej, gwarnej radości życia, targów, stolica współczesnych projektantów mody. Można by wymieniać coraz to więcej superlatyw dotyczących Barcelony. Jednakże mam nadzieję, iż zaprezentowane poniżej opisy najciekawszych zakątków stworzą najpiękniejszy i zarazem najpełniejszy obraz stolicy Katalonii - obraz godny ujrzenia na własne oczy oraz zachwycenia się nim.

Opisane poniżej atrakcje Barcelony są głównym celem wędrówek turystów po mieście. Na listę tę trafiły zabytki kultury. Poszczególne atrakcje, które zostały tutaj wyszczególnione, opracowałam na podstawie Złotej Księgi – Barcelona – miasto i dzieła Gaudiego 24 oraz przewodnika Wiedzy i Życia – Barcelona i Katalonia 25:

Barrio Gótico - naszą wędrówkę powinniśmy zacząć od "samych korzeni Barcelony" – mianowicie od Barrio Gótico (Dzielnicy Gotyckiej). Dzielnica ta znana także jako "Barrio de la Seu" (Dzielnica Katedralna) lub bywa określana nieco dziwną nazwą "Rovell de l`ou" (Żółtko). Miejsce to nie jest dzielnicą w pełnym tego słowa znaczeniu, lecz po prostu obszarem, na którym znajduje się większość pozostałości średniowiecznej Barcelony. Jest to jedna z najbardziej fascynujących części miasta. Barrio Gótico zaczyna się przy Plaza Nueva – najstarszym placu w całej Barcelonie – przy którym niegdyś odbywał się targ, a wcześniej handlowano niewolnikami. W dzielnicy tej zachowały się jeszcze dwie rzymskie wieże, będące częścią starych murów miejskich. Do XIII wieku były one jedynymi budowlami obronnymi w mieście. Podziw budzi również gotycka Katedra św. Eulalii. Jej budowę rozpoczęto już w 1298 roku na fundamentach rzymskiej świątyni i mauretańskiego meczetu. Ukończona została dopiero na początku XX wieku, kiedy na wieży stanęła iglica. Liczne krużganki są wielką atrakcją tego miejsca. Wewnątrz jednego z nich znajduje się urzekający stary "zdrój" katedralny. Pośrodku jest on zwieńczony rzeźbą ukazującą św. Jerzego na koniu.

Co roku podczas święta Bożego Ciała, urządza się tu tradycyjne "ou com balla" ("tańczące jajko"). Polega to na tym, iż przy kranach nad basenem zawiesza się skorupkę jajka, która "tańczy" poruszana tryskającym strumieniem. W pobliżu "fontanny – zdrój" znajduje się mały staw, po którym pływają gęsi. Niektórzy uważają, iż symbolizują one dziewictwo św. Eulalii. Z kolei w kaplicy znajduje się alabastrowy sarkofag samej świętej, umęczonej za wiarę przez Rzymian w 303 roku. Ciekawa jest również tablica obok chrzcielnicy upamiętniająca chrzest sześciu karaibskich Indian, przywiezionych przez Kolumba z Ameryki w 1408 roku. Z kolei w samym sercu Barrio Gótico znajduje się Calle del Obispo Irurita (Ulica Biskupia) - słynie ona z pięknego wiszącego mostu.

Las Ramblas - jest to jedna z najpiękniejszych ulic świata oraz najsłynniejsza aleja w stolicy Katalonii i całej Hiszpanii. Jej nazwa pochodzi od arabskiego słowa "ramla", oznaczającego koryto okresowo wysychającej rzeki. W XIII wieku mury miejskie Barcelony biegły wzdłuż lewego brzegu potoku spływającego do morza. W XIV wieku na przeciwległym jego brzegu zbudowano klasztory i uniwersytet. Z biegiem czasu koryto potoku zostało wybrukowane, a budowle zniszczone. Ślad po nich przetrwał jednak w nazwach pięciu kolejnych odcinkach Las Ramblas.

Ta długa, zacieniona ulica jest promenadą w sercu starego miasta. Ciągnie się ona po linii prostej, łącząc dwa główne punkty Barcelony: Plaza de Catalunya i Plaza de la Puerta de la Paz, gdzie wznosi się kolumna z pomnikiem Krzysztofa Kolumba. Na Ramblas ruch uliczny odbywa się po obu stronach szerokiej promenady, na której bez przeszkód można spacerować, odpoczywać, bawić się. Plaza de Catalunya jest najsłynniejszym i najbardziej lubianym przez mieszkańców placem w mieście. Łączy się tu dziewięć głównych ulic, a pod ziemią krzyżują się linie metra. Plac ten jest śródmiejskim centrum handlowo – finansowym. Oddziela on starą Barcelonę i dzielnicę średniowieczną od nowoczesnej części miasta. Do późnej nocy na Plaza de Catalunya pełno jest ludzi. Dodatkową atrakcją tego miejsca są dwie duże, malownicze fontanny. Sama Las Ramblas ma ponad kilometr długości.

"Ramblejar" jest ulubioną rozrywką Barcelończyków, co dosłownie znaczy "spacerować po Ramblas". Aleja ta jest sercem Barcelony i zarówno jej targowiskiem. Przypominające księgarnie stoiska z gazetami, stragany z kwiatami, wędrowni grajkowie i mimowie, marynarze na przepustkach zapełniają te część Barcelony w dzień i w nocy. W rzeczywistości Las Ramblas to kilka następujących po sobie alei, pięć odcinków ulic o różnych nazwach i odmiennym charakterze. Pierwszą część stanowi Rambla de Canaletas, tuż za Plaza de Catalunya. Piękna fontanna znajdująca się na jej początku wygląda prawie jak z bajki. Legenda głosi, że ktokolwiek napije się z niej wody, nigdy już nie opuści Barcelony. Na kolejnej alei Ramblas znajdują się klatki należące do sprzedawców ptaków. Aleja ta nosi nazwę Rambla de los Estudios. Dalej zaczyna się najbardziej ruchliwa i najpiękniejsza część Ramblas: Rambla de San José, obecnie przemianowana na Rambla de las Flores z powodu stojących tu licznych straganów z kwiatami. Kolejnymi odcinkami są Rambla de los Capuchinos oraz Rambla de Santa Mónica. To tutaj znajduje się kolumna Krzysztofa Kolumba, a miejsce to nazywane jest Puerta de la Paz (Brama Pokoju). Monument składa się z 59 – metrowej żelaznej kolumny, a wykonany z brązu posąg Kolumba ma niecałe 8 metrów wysokości. Dzięki windzie, którą wjeżdża się na szczyt kolumny, można oglądać z góry rozległą panoramę portu.

Plaza Real - jeśli Plaza de Catalunya jest jednym z centralnych punktów Barcelony, to popularny Plaza Real (Plac Królewski) z pewnością można nazwać romantycznym sercem miasta. Znajdują się tu szeregi klasycznych łuków i rząd surowych pałaców wzorowanych na architekturze francuskich miast z okresu napoleońskiego. Płaszczyzna kamiennego chodnika urozmaicona jest palmami, a dodatkową ozdobę stanowi fontanna z Trzema Gracjami. Plaza Real to miejsce, gdzie można znaleźć schronienie od ruchu i gwaru Ramblas, przerwać niekończące się "ramblejar" i usiąść w jednej z niezliczonych kafejek. W wystroju Plaza Real swoją obecność zaznaczył także wielki Gaudí. Można tu obejrzeć jedne z jego wcześniejszych prac: latarnie o ciekawych formach słupów. Plaza Real tętni życiem głównie w niedzielę – przekształca się wtedy w filatelistyczne i numizmatyczne centrum Barcelony.

Museu Picasso – jest to jedna z największych atrakcji turystycznych Barcelony – mieści się w trzech średniowiecznych pałacach przy Carrer Montcada: pałacu Meca, Berenguera d`Aguilar i Baró de Castellet. Muzeum otwarto w 1963 roku eksponując dzieła ofiarowane przez Jaime Sabartesa, wielkiego przyjaciela artysty. Po śmierci Sabartesa w 1968 roku, Picasso podarował swoje kolejne obrazy, wśród nich wczesne prace przechowywane dotąd u siostry. Później kolekcja powiększyła się o grafiki, zapisane przez niego w testamencie i o 141 ceramik ofiarowanych muzeum przez wdowę po artyście, Jacqueline. Zbiory muzeum zostały podzielone na trzy działy: obrazy i rysunki, grafika oraz ceramika. Najbardziej interesującą częścią kolekcji, liczącej 3000 eksponatów, są wczesne rysunki i obrazy artysty, które świadczą o tym, że już jako piętnastolatek tworzył zupełnie dojrzałe kompozycje, jak np. "Pierwsza komunia" (1896). Obrazy z okresu błękitnego (1901 – 1904), różowego (1904 – 1906) czy kubistycznego (1907 – 1920) są stosunkowo nieliczne. Najbardziej znaną częścią zbiorów jest cykl "Las Meninas", inspirowany arcydziełem Velázqueza.

La Ciudadela - to wielki park Barcelony. Ten wspaniały teren zieleni rozciąga się na powierzchni prawie 300 ha. Zacienione aleje, palmy, trawniki, tarasy, liczne rzeźby, kwietniki, stawy i jeziorka, wodospady i pałace tworzą niezapomnianą atmosferę tego miejsca. Do najwspanialszych atrakcji parku Ciudadela należy fontanna zwana Cascada Monumental (częściowo zaprojektowana przez Antonio Gaudiego). Jednakże najsłynniejszą rzeźbą w parku jest figura pięknej, czarującej niewiasty osłaniającej twarz od słońca parasolem – jest to Dama de Paraguas. Stanowi ona jeden z najbardziej romantycznych symboli Barcelony, a dodatkowo zasługuje na uwagę ze względu na swe usytuowanie na jednej z dekoracyjnych, otoczonych drzewami fontann. Również na terenie Ciudadeli znajduje się Ogród Zoologiczny. Przy wejściu do ZOO umieszczona jest mała figura Św. Franciszka z Asyżu. Od lat tutejszą maskotką jest goryl – albinos. W jednym z akwariów organizowane są pokazy delfinów i orek.

Palau de la Música Catalana - kolejną niezmiernie ciekawą atrakcją Barcelony jest Pałac Muzyki Katalońskiej. W swym wnętrzu posiada liczne secesyjne mozaiki, rzeźby oraz witraże. Jest to jedyna w całej Europie sala koncertowa oświetlona naturalnym światłem. Fasada pokryta jest popiersiami Bacha, Palestriny i Beethovena. Wnętrze pałacu jest wprost zachwycające. Światło dzienne do sali koncertowej dociera przez ogromny witraż w kształcenie odwróconej kopuły, przedstawiającej chóry anielskie.

Port Olímpic - największą inwestycją podczas przygotowań do XXV Igrzysk Olimpijskich w 1992 roku była przebudowa dawnego przemysłowego nabrzeża. Na odcinku 4 km utworzono bulwar i czyste, piaszczyste plaże, przez co Barcelona upodobniła się do nadmorskiego kurortu. Powstało wówczas wielkie osiedle Nova Ic?ria o powierzchni 65 ha, obejmujące 2000 apartamentów i park. Nadal mówi się o nim Vila Olímpica, ponieważ tu mieszkali przybyli na igrzyska zawodnicy. Teren ten nazwano Port Olímpic. Na nabrzeżu stoją dwa bliźniacze 44 – piętrowe budynki, najwyższe wieżowce w Hiszpanii. Na okolicznych terenach zaczęły powstawać liczne bary, sklepy, kluby nocne oraz modne restauracje. Piękne miejsce na świeżym powietrzu w tygodniu, w porze lunchu przyciąga ludzi biznesu, a w weekendy tętni życiem wieczorami. Po obiedzie można przejść się wzdłuż plaż - ocienioną palmami promenadą z wieloma kawiarenkami.

Wzgórze Montju?c - znajduje się na wysokości 213 m i góruje nad portem w południowej części miasta. Jest to największy teren rekreacyjny Barcelony, a liczne muzea, galerie, ogrody i kluby nocne przyciągają codziennie rzesze gości. Przy alejach wzgórza znajdują się takie atrakcje jak: Palacio Nacional, Pueblo Español oraz liczne ogrody botaniczne. Do miejsca tego dostać można się kolejką liniową i jest to najbardziej spektakularny "środek lokomocji". Na samym wzgórzu umieszczona jest rzeźba "Sardana", która wyraża ducha Katalończyków.

Palacio Nacional został wzniesiony specjalnie na Wystawę Światową w 1929 roku. Przy wejściu na teren dawnej wystawy stoją dwie wieże, które wprowadzają nas na szeroką aleję. Rozciąga się stamtąd wspaniała perspektywa na cały bulwar. W tle wznosi się surowa bryła Palacio Nacional, a w oddali widnieje wzgórze Tibidabo z sanktuarium. U stóp pałacu znajduje się fontanna, znana jako Fontanna Świetlista, bądź też Magiczna Fontanna. W nazwach tych jest sporo racji, w gorące letnie noce tryskające z fontanny wysokie strumienie wody, oświetlone barwnym światłem reflektorów, wyglądają jak obrazy w kalejdoskopie. Liczba nadzwyczajnych kompozycji dochodzi do trzydziestu. Tworzą one mozaikę i nie kończącą się tęczę. Oszałamiające są dane związane z funkcjonowaniem Magicznej Fontanny: woda przepływa tu z ogromną prędkością (2430 litrów na sekundę), natomiast strumień wody osiąga, a nawet przekracza wysokość 50 m. Na szczycie prowadzących od fontanny schodów wznosi się Palacio Nacional, w salach którego znajdują się zbiory Museo de Arte de Catalunya (Muzeum Sztuki Katalońskiej). Jest to najbogatsze muzeum na świecie, jeśli chodzi o zbiór katalońskiej sztuki romańskiej. Niewątpliwie stanowi również jedną z najciekawszych kolekcji gotyckiego malarstwa tablicowego i rzeźby.

Kolejną ciekawą atrakcją na wzgórzu Montju?ch jest Pueblo Espa?ol, czyli zabawna miniaturowa Hiszpania, zbudowana na przestrzeni 2 ha. Ulice, place i zabudowania tego miasteczka wiernie odtwarzają gotyckie i renesansowe zaułki słynnych miast lub charakterystycznych miejsc Katalonii, Aragonii, Andaluzji, Galicji, Kastylii i na Balearach. Podobnie jak Palacio Nacional, Pueblo Espa?ol zostało zbudowane na potrzeby Wystawy Światowej. Poszczególne rearti są zrealizowane i zaaranżowane z niezwykłą pieczołowitością i stanowią pełną analogię architektury hiszpańskiej, ukazując ogromne zróżnicowanie typowych cech regionów północnych i południowych, okolic górskich i nadmorskich. Najbardziej zachwycają "schody z Santiago" oraz rekonstrukcja prostej dzielnicy andaluzyjskiej. W Pueblo Espa?ol znajdują się również liczne sklepiki specjalizujące się w sprzedaży produktów regionalnych, gdzie pod okiem zwiedzających powstają przedmioty z gliny, szkła, kutego żelaza i drewna.

Tibidabo - jest najwyższym szczytem (ponad 500 m wysokości) wzgórz Collcerola, pasma otaczającego miasto i chroniącego je przed wiatrami północy. Na szczyty Tibidabo można dostać się Tramvia Blau (Niebieskim Tramwajem), ostatnim zachowanym w Barcelonie oraz kolejką linowo – szynową. Słowo "tibidabo" pochodzi z łacińskiego "tibi dabo" (ofiaruję Ci) i nawiązuje do kuszenia Chrystusa, kiedy szatan, na szczycie góry ofiarował mu władzę nad światem rozciągającym się u stóp. Z Tibidabo roztacza się wspaniała panorama miasta, w tle zaś widać morze, inne wzgórza, a także Montserrat i Pireneje. Zjeżdżając zielonymi stokami wzgórza, w połowie drogi trafiamy na Obserwatorium Astronomiczne oraz Muzeum Nauk Fizycznych, które powstało na początku XX wieku. Na Tibidabo wznosi się majestatyczny kościół p.w. Serca Jezusowego zbudowany w stylu neogotyckim. Wewnątrz kościoła znajduje się winda. Korzystając z niej można jeszcze lepiej ogarnąć panoramę miasta. Na najwyższej wieży kościoła umieszczona jest figura Jezusa wyciągającego ramiona w kierunku miasta. Tibidabo jest ulubionym celem wielu wędrówek, zarówno dla turystów, jak i dla mieszkańców Barcelony. Jedną z tutejszych atrakcji stanowi Park Rozrywki, otoczony licznymi tarasami, alejami, dużymi placami i ogrodami. Odwiedzającym park można polecić "diabelska kolejkę", "labirynt", "dom duchów" oraz wiele stylowych barów i restauracji. Wszędzie panuje znakomita atmosfera dla odpoczynku i rozrywki.

Casa Milá - budowa tego niezwykłego domu została rozpoczęta w 1905 roku przez Antonio Gaudiego, a ukończona pięć lat później. Wystarczy rzut oka na ten budynek, aby zrozumieć dlaczego nazywany jest La Pedrera (Kamieniołom). Casa Milá to najlepszy i najpełniejszy przykład koncepcji natury widzianej przez Gaudiego Jest to rodzaj stworzonej przez człowieka kamiennej góry z jaskiniami wychodzącymi na fasadę, która emanuje niezwykłą siłą witalną. W całym budynku nie ma ani jednego kąta prostego. Zawiłe wzory żelaznych balkonów wyglądają jak wodorosty na tle białych, przypominających fale elewacji. Kominy i szyby wentylacyjne są również niezwykłym przykładem abstrakcyjności tej budowli. Nie bez powodu nazywane są one espantabruixes – czyli "straszaki na wiedźmy".

Sagrada Familia - Temple Expiatori de la Sagrada Familia to najbardziej niezwykła budowla sakralna w całej Europie. Stała się ona niepodważalnym symbolem Barcelony, mimo że prace nad jej ukończeniem trwają aż do dziś. Inspirowana formami zaczerpniętymi z natury, nasycona symbolicznymi treściami, jedyna w swoim rodzaju, jest największym dziełem Gaudíego. Budowniczy ten uznał Sagradę Familię jako świątynię – alegorię, która miała wyrazić się w trzech monumentalnych fasadach. Fasada zachodnia poświęcona miała być Narodzinom Chrystusa, wschodnia – Jego życiu i męce, a południowa – Wniebowstąpieniu. Z tych trzech fasad Gaudí zrealizował tylko zachodnią, bowiem nie zdołał on ukończyć budowli przed swoją tragiczną śmiercią. Fasada Narodzenia posiada trzy portale symbolizujące Wiarę, Nadzieję i Miłość. Architektura ginie tu w gęstwinie wibrujących postaci, które zdają się przeciągać, wyginać i rozrastać zarazem. Poświęcony Marii Portal Nadziei ukazuje mistyczne Zaślubiny Marii i Józefa, Ucieczkę do Egiptu oraz Rzeź Niewiniątek. Kolumnę w kształcie palmy podpiera żółw nilowy, czyli symbol wytrwałości. Portal centralny – Portal Miłości – przedzielony jest drzewem genealogicznym (od Abrahama do Józefa), a nad całością dominuje betlejemska grota. Cykl ukoronowany jest przez krzyż, u stóp którego ukazano pelikana – symbol ofiarności. Ostatni portal dedykowany jest św. Józefowi, ozdobiony jest scenami ukazującymi Jezusa w Świątyni Jerozolimskiej oraz warsztatem stolarskim. Cała budowla miała kłaść nacisk na linie pionowe, symbolizujące połączenie Nieba i Ziemi. Miała również być bajecznie kolorowa. W Fasadzie Bożego Narodzenia występować miały następujące kolory: Portal Narodzenia miał być zielony, symbolizując dolinę Nilu; Portal Miłości – niebieski, tak jak noc w Betlejem; Portal Wiary – w kolorze sieny palonej, co symbolizowałoby piaski Palestyny. Wnętrze świątyni również miało być barwne: białe i złote jako symbol Radości oraz fioletowe i czarne jako symbol Smutku. Kiedy kościół zostanie ukończony będzie miał 110 m długości i 45 m wysokości.

Parc Güell - wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO Park Güell to kolejne niezwykle dzieło Antonia Gaudíego. W 1898 roku hrabia Eusebi Güell zamówił u architekta projekt miasta – ogrodu o powierzchni 20 ha. Miało powstać 60 domów oraz dekoracyjnych budowli publicznych. Niestety niewiele z tego zrealizowano, gdyż mieszkańcom Barcelony zabrakło funduszy na wykup budynków. Dlatego też Park Güell oddano w ręce władz miasta. Najbardziej niezwykła z całego parku jest Sala Stu Kolumn, która tak naprawdę posiada 84 potężne słupy, a jej wnętrze ożywia dekoracja mozaikowa ze szkła i ceramiki. Na szczycie schodów, które prowadzą do Sali, znajduje się Gran Plaza Circular – taras widokowy, dookoła którego ciągnie się najdłuższa ławka świata (152m). Wykładana jest ona kolorowymi mozaikami, a wykonał ją jeden z najzdolniejszych pracowników Gaudíego - Josep Maria Jujol. Dwa dekorowane mozaikami pawilony przy wejściu do parku zaprojektował sam Gaudí. Pośrodku parku znajduje się niezwykły dom – muzeum architekta. Mieszkał on tu w latach 1906 – 1926. Nadal zachowały się w nim meble, obrazy oraz przedmioty, które należały do wielkiego katalońskiego artysty.

3.5. RUCH TURYSTYCZNY W BARCELONIE.

Barcelona jest miastem, które co roku odwiedzane jest przez dziesiątki tysięcy turystów. Jako stolica regionu oraz prowincji idealnie reprezentuje całą Katalonię, sprawia że jej atmosfera jest znana na całym świecie. Jako miejsce docelowe, turyści nie tylko wybierają Barcelonę ze względu na jej położenie, ale też i ze względu na inne walory. Wszelkie dane statystyczne udostępnione przez Hiszpańską Izbę Turystyki 26 dowodzą, jak doskonale miasto to przygotowane jest na przyjęcie licznych rzeszy turystów.

Tabela 1. Oferta miejsc noclegowych w Barcelonie w latach 1991- 2000.

Rok

Hotele

Pokoje

Pozostałe
oferowane miejsca

2000 187 16.561 31.338
1999 174 15.656 29.559
1998 166 15.157 28.607
1997 165 15.273 28.770
1996 162 15.090 28.040
1995 160 15.076 27.988
1994 158 14.830 27.542
1993 155 13.906 26.191
1992 148 13.352 25.055
1991 128 10.812 19.749
Źródło: Hiszpańska Izba Turystyki TURESPAÑA

Dane przedstawione w tabeli ukazują, iż liczba hoteli w samej Barcelonie ulega zmianie na lepsze. Liczba oferowanych miejsc noclegowych stale rośnie, i to nie tylko w samych hotelach, które dla wielu są zbyt drogie (Barcelona jest miastem drogim w porównaniu z innymi), ale też i w pozostałych miejscach - paradorach (zamkach "przerobionych" na hotele), pensjonatach, schroniskach czy też kwaterach prywatnych. Jak więc słusznie da się zauważyć, miasto jest idealnie przygotowane na tłumy turystów. Jeżeli zaś chodzi o wykorzystanie hoteli w poszczególnych latach, wygląda to następująco:

Tabela 2. Średnia liczba pobytów oraz wykorzystanie hoteli w Barcelonie w latach 1991 - 2000.

ROK

Średni pobyt (ilość nocy)

Wykorzystanie hoteli w %

2000 2,45 84,0
1999 2,38 80,6
1998 2,49 81,2
1997 2,47 76,6
1996 2,07 70,9
1995 1,84 63,6
1994 1,76 54,5
1993 1,72 54,6
1992 2,34 64,0
1991 2,35 70,0
Źródło: Hiszpańska Izba Turystyki TURESPAÑA

Podobnie jak ilość hoteli, tak samo ich wykorzystanie będzie wykazywało tendencję rosnącą. Średni pobyt osoby w danym roku również zwiększa się, a co za tym idzie - zwiększają się też i korzyści dla samej Barcelony - więcej turystów równa się większej ilości pieniędzy zostawianych dla zaspokojenia licznych potrzeb turystycznych. Warto też przypomnieć tutaj o Igrzyskach Olimpijskich, które miały miejsce w 1992 roku. Zauważyć możemy pewną prawidłowość, która zapewne nie miałaby miejsca gdyby nie olimpiada. Liczba hoteli w 1992 roku oraz ich wykorzystanie gwałtownie podskoczyły w górę. Tak więc możemy zaryzykować tutaj stwierdzenie, iż Igrzyska Olimpijskie miały niebagatelny wpływ na rozwój turystyki w Barcelonie, a nawet i całej Katalonii.

Podobna sytuacja tyczy się również turystów odwiedzających Barcelonę. Po roku 1993 zaobserwowano wzrost liczby odwiedzających i stale ona rośnie. Doskonale ilustruje to tabela 3.

Tabela 3. Liczba turystów w Barcelonie w latach 1991 - 2000.

ROK

Turyści jednodniowi

Turyści wielodniowi

2000 7.729.479 3.149.002
1999 7.542.115 3.123.476
1998 7.400.337 2.969.490
1997 6.965.390 2.823.390
1996 6.341.381 3.061.994
1995 5.674.580 3.089.974
1994 4.704.621 2.663.887
1993 4.256.524 2.455.249
1992 4.333.419 1.874.734
1991 4.089.510 1.727.610
Źródło: Hiszpańska Izba Turystyki TURESPAÑA

Jednak Igrzyska Olimpijskie to nie jedyna przyczyna odwiedzenia tego pięknego miasta. Głównymi motywami podróży do Barcelony są: spędzenie wakacji oraz załatwianie interesów (Barcelona nie bez powodu nazywana jest "miastem nieskończonego biznesu"). Z kolei zaś liczne hotele, zabytki kultury oraz piaszczyste plaże przyciągają urlopowiczów na Costa Brava.

Tabela 4. Motywy podróży turystów do Barcelony w latach 1990 - 2000.

 

Odwiedzający jednodniowi (dane w %)

Odwiedzający wielodniowi (dane w %)

ROK Urlop Interesy Inne Urlop Interesy Inne
2000 58,4 39,2 2,4 52,4 45,7 1,9
1999 56,7 39,6 3,7 49,2 48,2 2,6
1998 62,7 36,5 0,8 51,8 47,3 0,9
1997 49,9 43,0 7,1 42,3 50,2 7,5
1996 44,8 47,0 8,2 36,4 54,9 8,7
1995 48,4 46,5 5,1 35,3 55,9 8,8
1994 39,3 50,8 9,9 31,3 57,9 10,8
1992 30,8 62,0 7,2
1990 22,7 69,1 8,2
Źródło: Hiszpańska Izba Turystyki TURESPAÑA

Zauważając rosnący trend w latach 1990 – 2000 w liczbie turystów odwiedzających z różnych powodów Barcelonę, możemy również przypuszczać, iż liczba ta stale będzie się powiększać.

Podobnie jest z konferencjami i kongresami. Ich ilość od 1994 roku stale wzrasta i wykazuje tendencję rosnącą.

Tabela 5. Ilość kongresów i konferencji mających miejsce w Barcelonie w latach 1994 – 2000.

ROK

SUMA

KONGRESY

KONFERENCJE

2000 269.508 133.957 135.551
1999 272.094 143.608 128.486
1998 263.835 117.600 146.235
1997 217.982 114.013 103.969
1996 213.086 106.119 106.967
1995 167.593 89.483 78.110
1994 164.931 87.536 77.395
Źródło: Hiszpańska Izba Turystyki TURESPAÑA

Obecnie, w 2002 roku w Barcelonie rozpoczął się "Rok Gaudiego" 27 – słynnego katalońskiego architekta i budowniczego. Jest to na pewno szczególny powód, by odwiedzić to ciekawe miasto. Z tej okazji odbędzie się w Barcelonie mnóstwo imprez okolicznościowych – wystaw, seminariów, zaś barceloński Teatr Muzyczny od kwietnia do sierpnia wystawiać będzie musical o życiu i twórczości Gaudiego. Pomiędzy ważniejszymi budowlami słynnego architekta uruchomiona zostanie specjalna linia autobusowa – tzw. Gaudí Bus 2002 – a wiele niedostępnych do tej pory obiektów zostanie teraz udostępnionych do zwiedzania. Rok Gaudiego to w Barcelonie ogromne wydarzenie, które proklamowała osobiście hiszpańska królowa Zofia. Tak więc biorąc pod uwagę te fakty możemy domyślać się, iż liczba turystów właśnie w 2002 roku wzrośnie.

Jednakże nie tylko budowle Gaudiego co roku przyciągają tłumy turystów. Dane w tabeli 6 doskonale prezentują, które atrakcje turyści postrzegają jako ciekawe i godne zwiedzenia. I tak na pierwszy plan wysuwają się Pueblo Espa?ol, Akwarium, Muzeum Picassa, Sagrada Familia oraz Muzeum Klubu Piłkarskiego F.C. Barcelona.

Tabela 6. Ilość turystów odwiedzających poszczególne atrakcje w latach 1994 – 1999.

ATRAKCJA

1994

1995

1996

1997

1998

1999

Sagrada Familia 700.000 728.191 874.865 1.009.342 1.094.015 1.222.497
Muzeum
F.C.Barcelona
538.077 609.835 729.221 814.838 927.024 1.154.604
Muzeum Picassa 711.103 778.982 822.647 866.623 1.000.368 1.081.843
Fundacja Joan Miró 236.196 248.629 330.232 385.023 439.981 474.810
Muzeum Narodowe
Sztuki Katalońskiej
91.365 115.193 393.289 555.712 476.424 445.775
Muzeum Nauki 419.709 367.013 408.706 336.043 255.628 260.722
Muzeum Figur
Woskowych
180.560 194.348 185.743 201.791 190.324 206.517
Muzeum Historii Miasta 168.876 203.492 229.921 127.125 144.880 200.277
Muzeum Morskie 104.912 238.488 286.855 196.728 182.407 174.065
Muzeum Historii Katalonii 148.557 145.213 158.655 161.138
Muzeum Sztuki Nowoczesnej 31.283 240.059 226.240 289.035 150.722
Muzeum Wojskowe 71.273 66.618 84.276 102.526 90.407 103.856
Akwarium 651.792 1.678.000 1.513.790 1.557.185 1.588.050
Pueblo Español 1.421.396 1.429.819 1.361.349 1.489.200 1.355.296 1.347.310
Ogród Zoologiczny 1.025.172 967.999 874.264 866.909 400.930 464.623
Tibidabo 706.418 579.804 640.142 494.594 400.930 464.623
Labirynt 192.565 140.226 146.441 142.000 134.000
Kolumna Kolumba 124.884 134.766 121.432 126.723 127.329 77.799
Źródło: Hiszpańska Izba Turystyki TURESPAÑA

Barcelona postrzegana jest bardzo dobrze przez turystów. Badania przeprowadzone przez Hiszpańską Izbę Turystyczną w 2000 roku mówią same za siebie. Architektura oceniana jest najwyżej (z pewnością dzięki Gaudiemu i jego "magicznym" budowlom), następnie kultura oraz liczne imprezy rozrywkowe. Jednak ceny w Barcelonie stale oceniane są jako stosunkowo wysokie.

Tabela 7. Opinie na temat Barcelony w roku 2000 (skala 1- 10).

Poszczególne cechy

2000

Architektura 8,5
Kultura 8,3
Rozrywka 8,1
Ceny w restauracjach 7,8
Mentalność społeczeństwa 7,6
Dostęp do Barcelony 7,8
Ceny w sklepach 7,4
Oznakowanie, informacja 7,5
Transport publiczny 7,8
Ceny w hotelach 7,4
Bezpieczeństwo w mieście 7,0
Czystość na ulicach 6,6
Hałas 6,2
Zanieczyszczenie atmosferyczne 6,4
Ogólna ocena 7,88
Źródło: Hiszpańska Izba Turystyki TURESPAÑA

Wszystkie wyżej wymienione dane – ilość hoteli, zabytki kultury, czy też liczba konferencji wpływają na atrakcyjność turystyczną Barcelony, a co za tym idzie i na liczbę turystów odwiedzających miasto. Tendencja wzrostu przedstawiona od 1990 roku stale utrzymuje się i dzięki temu mamy podstawy sądzić, iż trend ten nadal będzie rósł, bądź też utrzymywał się na podobnym, wysokim poziomie.

Barcelona oferuje swoim gościom wiele rozrywek dla osób niezależnie od wieku. Turyści wystawiający ocenę temu miastu nie pomylili się – architektura jest jak zaczarowana, imprezy kulturalne częste i huczne, mentalność społeczeństwa katalońskiego nie ma sobie równych. Minusem są wysokie ceny, tłok na ulicach, hałas oraz zanieczyszczenie powietrza. Jednak wszystkie wymienione tutaj wady bledną, gdy turysta znajdzie się u stóp Sagrady Familii, spojrzy na Barcelonę ze wzgórza Tibidabo czy też zasmakuje nocnego życia na Las Ramblas.

ROZDZIAŁ IV. ATRAKCYJNOŚĆ REGIONU KATALONIA W OCENIE BADANYCH.

Badania dotyczące motywów wyjazdów turystów do Katalonii oraz jej atrakcyjności zostały przeprowadzone na podstawie ankiety. Badaniami objęłam grupę 80 osób, które miały możliwość przebywania w Katalonii z różnych to powodów. Dzięki ich wypowiedziom na poszczególne pytania, mogłam nakreślić odpowiedni zarys Katalonii i Barcelony, który zagościł w oczach polskich turystów.

Badania zostały głównie przeprowadzone w szkołach wyższych. Tak więc znaczna część udzielających odpowiedzi znajduje się w przedziale wiekowym od 20 do 25 lat. Jednakże, dzięki pomocy polskiemu portalowi internetowemu "Hiszpania-online", miałam możliwość przebadać również osoby w pozostałych przedziałach wiekowych. Wszyscy respondenci to osoby wykształcone, zainteresowane literaturą podróżniczą, nauką języków obcych, poznaniem kultur innych krajów i podróżujące. Często ich wyjazdy nie obejmowały jedynie samej Hiszpanii, lecz również pozostałe kraje basenu Morza Śródziemnego. Dzięki takiemu spojrzeniu na problem, tj. ogarnięciu osób z różnego przedziału wiekowego, lecz interesujących się w określonym stopniu turystyką, miałam możliwość odpowiedniego spojrzenia na problem i odpowiedzenie na pytania postawione w rozdziale I. Za pomocą licznych wykresów oraz wyczerpujących opisów postaram się odpowiedzieć nie tylko na pytania, które tutaj padły. Przecież ważne są także miejscowości wybrane jako miejsca docelowego wypoczynku, zapamiętane przejawy kultury katalońskiej oraz poznane zabytki (nie tylko samej Barcelony).

Struktura przebadanych 80 osób pod względem płci, wieku, wykształcenia i zainteresowań przedstawia się następująco:

Wykres 1. Zróżnicowanie przebadanych pod względem płci.



Źródło: opracowanie własne

Wykres 2. Zróżnicowanie przebadanych pod względem wieku.


Źródło: opracowanie własne
Wykres 3. Zróżnicowanie przebadanych pod względem wykształcenia.


Źródło: opracowanie własne
Wykres 4. Zróżnicowanie przebadanych pod względem zainteresowań.


Źródło: opracowanie własne

Jak wynika z wyżej przedstawionych wykresów, struktura kobiet w stosunku do mężczyzn jest przeważająca, lecz nie ma to wpływu na wyniki badań. Respondentami są głównie ludzie młodzi (przeważa wiek od 20 do 25 lat), z wykształceniem średnim. Daje nam to podstawy do stwierdzenia, iż przebadanymi są w głównej mierze studenci. Zainteresowania przebadanych są szerokie, lecz większość z nich związana jest w pewnym stopniu z turystyką. Zdecydowanie przeważają podróże, uprawianie sportów, fotografia oraz literatura podróżnicza. Są to pozycje, które zajmują czołowe miejsca, lecz należy zwrócić uwagę również na pozostałe, czyli zainteresowanie nauką języków obcych, poznaniem kultury iberoamerykańskiej oraz psychologią. Wszystkie wymienione tu elementy stanowią nieodłączny element motywacji wyjazdu turystycznego. Bo przecież poprzez literaturę (czasopisma podróżnicze, przewodniki, książki), chęć aktywnego spędzenia czasu wolnego czy też naukę o odmiennych kulturach mamy możliwość poznania określonego kraju, a następnie podjęcia decyzji o wyjeździe i zrealizowania go.

Pytania postawione w ankiecie będą dotyczyły wyłącznie wybranego regionu Hiszpanii - Katalonii. Wszyscy respondenci mieli możliwość przebywania w jej prowincjach z wielu powodów. Wielu Katalonia oraz jej stolica "zawróciły w głowie". Ja postaram się odpowiedzieć na pytanie: dlaczego?

Przebadanych 80 osób miało okazję przebywać w określonym czasie w Katalonii. Powody wyjazdów pokrywały się ze sobą:

Wykres 5. Zróżnicowanie wyjazdów turystów do Katalonii pod względem motywacji.


Źródło: opracowanie własne

Jak wynika z wykresu, większa część respondentów wybrała właśnie ten region ze względu na jego walory wypoczynkowo-krajoznawcze. Najczęstszymi odpowiedziami na pytanie: jakie zainteresowania skłoniły Pana(ią) do wybrania Katalonii jako miejsca pobytu, były głównie: wypoczynek nad wodą, zwiedzanie zabytków, wydarzenia rozrywkowe oraz chęć zawarcia nowych znajomości. Zróżnicowanie wieku respondentów w tym przypadku nie ma dla nas żadnej wartości. Zarówno 25-letni oraz osoby o wiele starsze kierowały się tymi samymi kategoriami wybierając Katalonię. Jest to region nie tylko atrakcyjny pod względem kulturalnym (liczne zabytki architektury, imprezy), ale również przyciąga turystów swoimi licznymi plażami, krystalicznie czystym morzem, nieskazitelną przyrodą oraz ciepłym klimatem. Niektórzy z ankietowanych wskazali również takie motywy wyjazdów jak: poznanie kultury kraju, nauka języka oraz po prostu – ciekawość świata.

O zainteresowaniu Katalonią jako miejscem docelowego wypoczynku świadczą również:
– stopień spełnienia oczekiwań pobytu turystów w Katalonii,
– fakt ponownego odwiedzenia tego regionu.

Dane przedstawiają się następująco: 98% ankietowanych z całą pewnością odwiedzi Katalonię ponownie. Jedynie 2% odpowiedziało na pytanie negatywnie. Liczby te stanowią dowód na to, iż turyści nie byli rozczarowani wyjazdem, a wręcz przeciwnie – chętnie powrócą do tego regionu, gdyż w określonym stopniu spełnił ich oczekiwania.
Wykres 6. Stopień zadowolenia turystów z pobytu w Katalonii.


Źródło: opracowanie własne
Z wyżej przedstawionego wykresu wynika, iż zdecydowana większość "nie zawiodła się" na wyjeździe. Jedynie niewielki procent osób stwierdził, iż ich pobyt był niezadowalający. Jednakże, możemy na ten temat spekulować - czy rzeczywiście Katalonia nie zrobiła na nich większego wrażenia, czy też inne przyczyny złożyły się na taką ocenę (np. wysokie ceny, zaniedbana baza hotelowa, gastronomiczna itd.). Odpowiedź na to pytanie znaleźć możemy w dalszych rozważaniach i przeprowadzonej analizie danych.

Turyści spędzający swój pobyt w Katalonii, mieli do wyboru wiele miejscowości. Największą popularnością cieszyła się Barcelona oraz miasteczka wybrzeża Costa Brava – Lloret de Mar, Callela, Blanes oraz Santa Susana. Ilustruje to wykres 7.

Wykres 7. Miejscowości cieszące się największym zainteresowaniem ankietowanych.


Źródło: opracowanie własne

Aż 49%, czyli prawie połowa wypowiadających się wybrała Barcelonę jako miejsce swojego pobytu. Związane jest to z pewnością z licznymi atrakcjami, które stolica Katalonii oferuje swoim turystom (zabytki, ogrody, parki rozrywki itd.). Kolejne miejsca zajmują miasteczka położone u wybrzeży Morza Śródziemnego. Są one głównie nastawione na turystykę masową, tłumy młodych ludzi, którzy oprócz piaszczystych plaż, mają możliwość spędzenia czasu w licznych dyskotekach, pubach czy też innych miejscach rozrywkowych. Dlatego też do miejscowości takich jak Lloret de Mar czy też Callela nadciągają tłumy młodych ludzi (nie tylko z Polski) w poszukiwaniu rozrywki. Jednakże, stanowią one również świetną bazę wypadową do pobliskich miast (np. Barcelony, Gerony). Mniejszą popularnością cieszyły się natomiast Pinada de Mar czy Rosas.

Kolejne pytania ankiety dotyczyły kultury Hiszpanii oraz Katalonii, odwiedzonych zabytków oraz zapamiętanych obiektów. Na pytanie - które z typowych przejawów kultury hiszpańskiej/katalońskiej są Panu(i) najlepiej znane, ankietowani wyrazili swoją opinię w następujący sposób:

Wykres 8. Stopień znajomości poszczególnych przejawów kultury hiszpańskiej/katalońskiej przez ankietowanych.


Źródło: opracowanie własne

Przejawy kultury hiszpańskiej są doskonale znane przebadanym, nawet w większym stopniu niż kultura samej Katalonii. Ankietowani odpowiedzieli, iż corrida oraz flamenco są im najbardziej bliskie. Pozostałe miejsca zajmują: kuchnia katalońska, sardana i język kataloński. Sztuka i literatura opisywanego regionu są również często postrzegane przez turystów, lecz rzadko można się z nimi spotkać. Np. turysta wybierający się na Costa Brava będzie miał głównie na uwadze wypoczynek na plaży oraz rozrywkę i chęć oderwania się od codziennych obowiązków. Wybierze on zatem miejscowość typu Lloret de Mar, w której niestety nie będzie miał możliwości czy i chęci zagłębiania się w historię regionu, jej sztukę. Natomiast corrida oraz flamenco są typowymi rozrywki oferowanymi turystom w całej Hiszpanii. Nie musimy przecież jechać do Andaluzji, aby oglądnąć pokaz flamenco. Grupa tańcząca flamenco będzie już na miejscu, np. w Lloret de Mar.

Co ciekawe, niektórzy ankietowani odpowiadając na pytanie wyrazili swoją opinię w następujący sposób. Dla nich, typowym przejawem katalońskiej kultury jest separatyzm mieszkańców oraz ich poczucie dumy i wyższości wobec reszty kraju. Często padała również odpowiedź typująca architekturę jako przejaw kultury katalońskiej. Poniekąd jest to prawdą, gdyż niewiele miast posiada tak bogatą zabudowę jak Barcelona. Osoba Gaudiego zasługuje tutaj na szczególne wyróżnienie. Również zabytkami najczęściej odwiedzanymi przez turystów są jego budowle.

Wykres 9. Atrakcje Katalonii cieszące się największym uznaniem wśród ankietowanych.


Źródło: opracowanie własne

Jak widać na załączonym wykresie Sagrada Familia oraz Park Güell cieszą się największym zainteresowaniem wśród przebadanych. Urastają one nawet do pewnego rodzaju symbolu Barcelony, którego nie sposób ominąć. Zabytki te są wielką atrakcją miasta. Obecnie, w 2002 roku z rocznicy śmierci architekta, rozpoczął się "Międzynarodowy Rok Gaudiego". Oferta ta z pewnością przyciągnie licznych "fanów" artysty.

Kolejne miejsca przypadły Las Ramblas, klasztorowi Montserrat oraz wzgórzu Tibidabo, Muzeum Salvadora Dalí w Figueres oraz stadionowi miejskiej drużyny piłki nożnej – Nou Camp. Wszystkie wyżej wymienione atrakcje są nie lada przeżyciem. Fani klubu F.C. Barcelona mogą poczuć atmosferę stadionu; klasztor stanowi nie lada atrakcję, gdyż położony jest wysoko w górach; wzgórza Tibidabo obfitują w liczne rozrywki; zmęczeni mają możliwość odpocząć w jednej z cafeterii na Las Ramblas i poczuć smak prawdziwej Barcelony; a wielbiciele Salvadora Dalí będą mieli możliwość bliższego zapoznania się z historią życia oraz dziełami artysty. Dużą popularnością wśród ankietowanych cieszyły się również muzea – Muzeum Miasta Barcelony, Muzeum Picassa oraz Muzeum Figur Woskowych. Warto odwiedzić każde z nich, gdyż reprezentują one pewien odcinek historii miasta, a nawet i samej Hiszpanii.

Przebadani w małym stopniu zainteresowani byli Montju?c, gdyż zaledwie 4% zaznaczyło to miejsce jako cel swojej wędrówki po Barcelonie. A należy pamiętać, iż jest to jedna z większych atrakcji miasta. To tutaj znajduje się Pueblo Español, Palacio Nacional, rzeźba "Sardana" oraz "Magiczna Fontanna". Jednakże, te 4% ankietowanych na pytanie: które obiekty szczególnie zapadły im w pamięci, wybrali właśnie to miejsce ze względu na jego niepowtarzalność. Przecież to na Montju?c znajduje się tyle atrakcji i to wszystkie, aż chce się powiedzieć, "w pigułce". Turyści w znikomym stopniu byli natomiast zainteresowani takimi atrakcjami jak: Kolumna Kolumba, La Ciudadela, Zamek w Tossa de Mar czy też Katedra św. Eulalii.

Ankietowani musieli również odpowiedzieć na pytanie, które obiekty w szczególny sposób zapadły im w pamięci i dlaczego. Największą popularnością cieszyły się obiekty Antonio Gaudiego, czyli Casa Milá, Sagrada Familia oraz Park Güell. Zabytki te dostały tak wysoką ocenę ze względu na swoją niepowtarzalność. A oto co mówili sami ankietowani:
• "aż nie chce się wierzyć, że te budowle stworzył człowiek",
• "dzieła Gaudiego są niepowtarzalne, bajkowe, oryginalne, są po prostu cudem architektury",
• "architektura Gaudiego po prawie 100 latach nadal jest nowatorska",
• "to po prostu cud architektury".

Lecz nie tylko o dziełach Gaudiego, ankietowani wyrażali się tak pozytywnie. "Magiczna Fontanna" była również dla nich niesamowitym przeżyciem. Podobnie jak stadion Nou Camp, czy też wzgórze Montju?c. Wiele osób uznało Muzeum Salvadora Dalí w Figueres za wyjątkową przygodę.

Jak widać w Barcelonie każdy znajdzie "coś" dla siebie. Jest to miasto, które nigdy nie zapada w sen, ciągle jest dynamiczne i to właśnie tak bardzo przyciąga licznych turystów. Świadczyć o tym mogą dane statystyczne – z roku na rok coraz to więcej turystów wybiera Barcelonę na miejsce swojego pobytu.

Stolica Katalonii jest niezwykle atrakcyjna. A na tą atrakcyjność według ankietowanych składają się:

Wykres 10. Czynniki wpływające na atrakcyjność Barcelony.


Źródło: opracowanie własne

Najwyżej została oceniona architektura miasta. Oczywiście wszystko to "za sprawą" Gaudiego oraz jego twórczej i nowatorskiej myśli. Jednakże, wysoko plasują się również klimat i położenie miasta, życzliwość mieszkańców, plaża i morze oraz liczne imprezy rozrywkowe. Położenie geograficzne sprawia, iż Katalonia nie musi tak bardzo starać się o turystów, jak np. regiony położone na samym północy Hiszpanii. Tam klimat jest o wiele ostrzejszy. Przez wiele miesięcy w roku, turyści przybywający nad wybrzeże Costa Brava mają możliwość brania kąpieli tak morskich, jak i słonecznych. A miejscowości typu Lloret de Mar, Callela, czy też Blanes oferują liczne wydarzenia rozrywkowe dla osób w każdym wieku. Ankietowani wybierając opcję "inne atrakcje", wpisywali często mecze piłkarskie, port oraz bazę noclegową, której stan z roku na rok coraz to bardziej poprawia się.

Gdy zsumujemy wszystkie te elementy, dadzą one nam pełny obraz Katalonii wraz z jej niepowtarzalną atrakcyjnością.

Ankietowani wyrażając swoją opinię na pytanie otwarte: jakie rozrywki zdaniem Pana(i) oferuje Barcelona, często wymieniali podobne odpowiedzi. Pytanie zostało rozdzielone ze względu na strukturę wiekową, lecz wielu ankietowanych uznało, iż wiek to pojęcie względne i nie należy w taki właśnie sposób rozgraniczać rozrywki. Bo przecież osoba starsza wiekiem, może czuć się młoda duchem i bawić się podobnie jak młodzież. Wśród najczęstszych odpowiedzi padały:
• życie nocne, dyskoteki, puby,
• zwiedzanie zabytków,
• imprezy na świeżym powietrzu z muzyką na żywo,
• nocny pokaz fontann na wzgórzu Montju?c,
• wyjścia do teatrów, kin, galerii,
• udział w koncertach,
• pokazy flamenco, wieczorki rycerskie,
• uprawianie sportów połączone z odpoczynkiem na plaży,
• zakupy, spacery. Rozrywek w mieście nie brakuje. Wszystkie mają wpływ na pozytywne postrzeganie miasta. Lecz są także cechy, które znacznie obniżają atrakcyjność Barcelony. Być może to właśnie wśród nich znajdują się elementy, które sprawiły, iż dwie z przebadanych 80 osób, nie były zadowolone z wyjazdu. Elementy postrzegane jako negatywne przedstawia wykres 11.

Wykres 11. Czynniki wpływające na obniżenie atrakcyjności Barcelony.


Źródło: opracowanie własne

Wyraźną negatywną cechą jest zbyt duża liczba osób przebywająca w mieście. Wysokie ceny według ankietowanych są również problemem, podobnie jak zagrożenie bezpieczeństwa osobistego oraz zaniedbanie pod względem czystości. Można z łatwością zauważyć, iż jedna cecha wynika z drugiej. Bo przecież im większa atrakcyjność miasta, tym więcej turystów. Im więcej turystów, tym ceny również będą rosły, kieszonkowcy będą kraść, a sami turyści pozostawiać po sobie śmieci. Co ciekawe, aż 12% ankietowanych nie spotkało się w Barcelonie z takimi elementami, które by świadczyły o braku jej atrakcyjności.

Zaniedbana baza hotelowa oraz gastronomiczna stanowią niewielki procent.

Natomiast ci, którzy zaznaczyli odpowiedź "inne", mieli głównie na myśli: zachowanie mieszkańców miasta, kuchnię, która według niektórych "nie należy do najsmaczniejszych", korki na ulicach oraz fakt, iż Katalonia staje się coraz to bardziej "europejska" niż hiszpańska. Do zachowania mieszkańców, ankietowani dodawali również ich brak zdolności językowych oraz, co z tego wynika, brak odpowiedniego porozumienia.

Jednakże, zdecydowanej większości Barcelona kojarzyła się w głównej mierze z jednym: Sagradą Familią.

Wykres 12. Elementy charakterystyczne Barcelony.


Źródło: opracowanie własne

Aż 34% ankietowanych przyznało, iż nieoficjalnym symbolem Barcelony jest Sagrada Familia, 20% stawiało na stadion miejskiej drużyny piłki nożnej – Nou Camp, a 18% łączyło Barcelonę z Parkiem Güell. Czyli znowu możemy powiedzieć, iż osoba Gaudiego przyczyniła się do tak wielkiej popularności miasta oraz jego rozpoznawalności. Pozostałe miejsca przypadły Las Ramblas, Casa Milá, Muzeum Picassa oraz wyraźnie zapomnianej olimpiadzie. A przecież z całą pewnością Igrzyska Olimpijskie w 1992 roku miały niebagatelny wpływ na rozwój miasta. W tym czasie powstały liczne obiekty sportowe, zasadniczo rozwinęła się baza noclegowo – gastronomiczna oraz powstał Port Olímpic. Igrzyska były udane, a Barcelona, jak i cała Hiszpania, bardzo na tym skorzystała. Pozostałym 2% miasto kojarzyło się z parkiem La Ciudadela, Portem Vell, wzgórzem Tibidabo oraz ... osobą Gaudiego.

Tak postrzegane jest miasto. A co z jego mieszkańcami? Na pytanie: jak w kilku słowach określiłby(łaby) Pan(i) Katalończyków, ankietowani wymieniali wiele cech, które z pewnością pomogą mi odpowiednio nakreślić wizerunek mieszkańca Katalonii. Głównie wymieniane były zalety Katalończyków, ale respondenci nie stronili również i od uwag. Ja zacznę od pozytywnego wizerunku typowego Katalończyka:
• człowiek życzliwy, wesoły, nie stroniący od zabawy, otwarty na kontakty międzyludzkie (czasami "szczery do bólu"),
• tryska życiem, energią i witalnością, jest często uśmiechnięty i pozytywnie nastawiony do turystów,
• cieszy się życiem, charakteryzuje go niespotykany temperament, serdeczność, żywiołowość, spontaniczność,
• jest pracowity, co wpływa na jego ekonomiczne myślenie i oszczędność,
• przywiązuje wysoką uwagę do zachowania tradycji, życia religijnego, poczucia bezpieczeństwa rodziny.

Głównymi wadami są:
• impulsywność, roztargnienie, bałaganiarstwo, wybuchowość,
• zarozumiałość, poczucie dumy i wyższości w stosunku do reszty kraju, co graniczy wręcz z nacjonalizmem,
• brak znajomości języków obcych, a często nawet "castellano" – czyli oficjalnego języka Hiszpanii,
• zbytnia nachalność.

Jeden z respondentów opisując cechy charakteru typowego mieszkańca Katalonii, napisał: "Chcesz powiedzieć coś o Katalończykach? Zobacz jak tańczą swój taniec narodowy – sardanę". W stwierdzeniu tym jest sporo prawdy, gdyż każdy mieszkaniec czy to Barcelony czy Gerony wie jak tańczy się sardanę, wkłada w nią całą duszę i traktuje jak misterium.

Jak więc widać typowy Katalończyk, nie różni się aż tak bardzo od typowego Europejczyka. Posiada wiele wspólnych cech, ale też z drugiej strony charakteryzują go cechy "zarezerwowane" wyłącznie dla siebie (np. poczucie dumy i wyższości, impulsywność itp.). Ankietowani w większości wymieniali pozytywne uwagi dotyczące zachowania Katalończyków. A jak nasi rodacy byli przez nich postrzegani? Respondenci byli głównie charakteryzowani jako przyjacielscy, mili, inteligentni, dobrze wyedukowani. Odbierano ich z życzliwością, zwłaszcza gdy mówili po hiszpańsku czy też w języku katalońskim. Co ciekawe, wiele osób było postrzeganych w sposób sympatyczny, mimo że niektórzy Katalończycy nawet nie orientowali się, gdzie leży Polska.

Ankietowani na koniec ocenili koszty pobytu w Katalonii oraz wystawili wizytówkę Hiszpanii porównując ją z resztą krajów wybrzeża Morza Śródziemnego. Podobnie jak ceny w samej Barcelonie, również i koszty wyjazdu i pobytu w Katalonii były oceniane wysoko. Baza noclegowa jest uznawana za najdroższą, zaś za najtańsze uchodzi wyżywienie. Padło nawet stwierdzenie, iż 4 dni w Barcelonie równają się 7 dniom w Andaluzji, zaś miejsca noclegowe są tutaj droższe nawet niż w Madrycie. Ceny te oczywiście ulegają wahaniom sezonowym, więc wyjazd wczesną jesienią jest atrakcyjnym wyjściem z sytuacji.

Sama Hiszpania wypadła wręcz nadzwyczajnie w porównaniu z resztą krajów basenu Morza Śródziemnego. Aż 42% ankietowanych wystawiło Hiszpanii pierwszą lokatę dla miejsca wakacyjnego. Inni ocenili pobyt w tym państwie jako równie atrakcyjny jak we Włoszech oraz Francji. Niektórzy wyrazili swoją opinię, stwierdzając, iż pobyt w Hiszpanii był dla nich ciekawszy niż w Turcji czy też Tunezji, ale zdecydowanie gorszy niż w Grecji, Chorwacji czy na Cyprze. Mały procent ankietowanych określił Hiszpanię jako kraj komercyjny, nastawiony na masową turystykę. Poniekąd w stwierdzeniu tym jest wiele prawdy, wystarczy wybrać się na wybrzeża w lipcu czy też sierpniu, by to odkryć. Jednak musimy zapamiętać, iż każdy człowiek jest inny, tak więc będzie też preferował zupełnie inne formy letniego wypoczynku.



ZAKOŃCZENIE I WNIOSKI

Analiza problematyki związanej z motywami wyjazdów turystów przeprowadzona na podstawie zagadnień literatury i badań własnych, dały mi podstawy do sformułowania odpowiednich wniosków. Dotyczą one podstawowych zachowań turystów związanych z wyborem Katalonii jako miejsca docelowego. Ale nie tylko opisane w tej pracy badania są na to dowodem, lecz również te przeprowadzone przez Hiszpańską Izbę Turystyki. Wzrost liczby hoteli, wysoki stopień ich wykorzystania, rosnąca ilość organizowanych kongresów i konferencji wpływają na wysoką liczbę odwiedzających stolicę tego regionu. Turyści wyjeżdżali do Katalonii i nadal będą to robić. Mamy też podstawy sądzić, iż te wyjazdy z roku na rok będą coraz to wyższe. Wielkie zainteresowanie Katalonią, a w tym i Barceloną, potwierdza również ocena przyznana przez turystów w 2000 roku. W skali od 1 do 10, miasto uzyskało notę bliską 8. Na obniżenie tej oceny, wpłynęły te same czynniki, które wybrali respondenci w przeprowadzonych przeze mnie badaniach. Są to: wysokie ceny, hałas, niski poziom bezpieczeństwa. Jak już wcześniej zdążyłam wspomnieć, każda z tych cech wynika z kolejnej. Lecz mówiąc o wadach, należy też wspomnieć o zaletach, które zresztą zdecydowanie przeważają. Klimat, oferowane imprezy rozrywkowe, piękne zabytki kultury oraz mentalność społeczeństwa katalońskiego nie mają sobie równych na świecie. Dlatego też turyści chętnie decydują się na wypoczynek w Katalonii.

Kierując się różnymi motywami wyjazdu (urlop, zwiedzanie zabytków, zawarcie nowych znajomości, wydarzenia rozrywkowe, uprawianie sportów itd.) turyści znajdą w tym regionie wszystko to, czego szukają podczas swojej podróży. Ci, którzy pragną ciszy i spokoju, zdecydują się na odpoczynek w Tarragonie czy Lleidzie. Natomiast osoby szukające mocnych wrażeń, z całą pewnością wybiorą wybrzeże Costa Brava oraz zwiedzanie Barcelony. Jednakże, sama stolica regionu również potrafi oczarować tych, którzy szukają czegoś więcej niż zabawy. Liczne parki, ogrody, aleje spacerowe wręcz idealnie do tego nadają się.

O popularności regionu, świadczy wysoki stopień zadowolenia z wyjazdu do Katalonii czy też deklaracja jej ponownego odwiedzenia. Tutaj opinie nie były podzielone. Zdecydowana większość jeszcze raz chętnie ujrzy Katalonię, przypomni sobie zabytki i dołączy do grona jej pasjonatów. Inaczej nie można nazwać tych ludzi, bo przecież sami zadeklarowali swoją znajomość typowych przejawów kultury hiszpańskiej i katalońskiej, języka katalońskiego, sztuki oraz kuchni. Chętnie czytają książki i czasopisma związane z turystyką, uczą się języków obcych i podróżują. Sami ankietowani interesowali się w znacznym stopniu turystyką, szczególnie tą związaną z podróżami do Katalonii. Na wybór tego miejsca nie miały znaczenia: wiek, płeć czy też wykształcenie. Dla 98% respondentów, Katalonia jest atrakcją samą w sobie, najefektywniejszym z krajów basenu Morza Śródziemnego, dlatego według nich należy tam powrócić.

Uogólniając stwierdzenia, które padły w pracy, możemy powiedzieć, iż społeczeństwo polskie często podróżuje. Ludzie chętnie poznają inne kultury, języki, utrzymują nowe znajomości i dzięki temu przełamują bariery. Poprzez turystykę zaspokajają swoje potrzeby fakultatywne. Wiek, czy też wykształcenie nie mają dla nich znaczenia. Ci, którzy chcą wyjeżdżać i poznawać nie patrzą na to co wypada w ich wieku, a co nie. Po prostu bawią się i odpoczywają, spełniają swoje marzenia i zainteresowania.

Przypisy

1. Skorny Z., Metody badań i diagnostyka psychologiczna, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1974

2. Gaworecki W.W., Turystyka, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2000

3. Kruczek Z. (red.), Kompendium pilota wycieczek, Proksenia, Kraków 1997

4. Sobol E.(red.), Mały słownik języka polskiego, Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1995

5. Przecławski K., Człowiek a turystyka – Zarys socjologii turystyki, AlBis, Kraków 1997

6. Czajka S., Adaptacja społeczna, Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1977

7. Turos L., Wprowadzenie do wiedzy o turystyce edukacyjnej, Warszawa 1997

8. Przecławski K., Człowiek a turystyka, Zarys socjologii turystyki, AlBis, Kraków 1997

9. Hiszpania – przewodnik, Wiedza i Życie, Warszawa 2000

10. Cymcyk J., Hiszpania – mały przewodnik po Hiszpanii, Sport i Turystyka, Warszawa 1982

11. Pałęcka J., Sobański O., Przewodnik po Hiszpanii, Sport i Turystyka, Warszawa 1979

12. Petrozolin – Skowrońska B.(red.), Nowa encyklopedia powszechna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1995

13. Kruczek Z., Sacha S., Europa – zarys geografii turystycznej, Ostoja, Kraków 1997

14. Vincent M., Stradling R.A., Wielkie kultury świata – Hiszpania i Portugalia, Diogenes, Warszawa 1997

15. Rocznik statystyczny, Warszawa 1998, 1999

16. Straszewicz L., Hiszpania, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982

17. Williams R.(red.), Barcelona i Katalonia, Wiedza i Życie, Warszawa 2001

18. Ellingham M., Fisher J., Kenyon G., Brown J., Hiszpania – część wschodnia, Pascal 1999

19. Dobrzyński R., Hiszpania, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977

20. Pałęcka J., Sobański O., Tortilla u Sancho Pansy – kuchnia hiszpańska, Watra, Warszawa 1977

21. Williams R.(red.), Barcelona i Katalonia, Wiedza i Życie, Warszawa 2001

22. Ellingham M., Fisher J., Kenyon G., Brown J., Hiszpania – część wschodnia, Pascal 1999

23. Całkow H.(red.), Marco Polo – Costa Brava, Barcelona, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, Warszawa 1997


24. Złota Księga – Barcelona i dzieła Gaudiego, Casa Editrice Bonechi, Florencja 1997

25. Williams R.(red.), Barcelona i Katalonia, Wiedza i Życie, Warszawa 2001

26. www.bcn.es

27. Witkowska M., Gazeta Wyborcza – Turystyka, 23-24 marca 2002, nr 12 (168)


   

Czytano 60995 razy Opublikował: Michal B. Data utworzenia: 13 Styczeń 2007 Data aktualizaji 14 Listopad 2019
Ilość odwiedzin strony: 55576235 od 2005-11-01
Obecnie na stronie jest: 1 użytkowników
2000- © Hiszpania-online.com - Wszelkie prawa zastrzeżone